• Anlaşma, Aliyev ve Paşinyan’ın ABD Başkanı Trump ev sahipliğinde bir araya geldiği zirvede paraflandı.
• Taraflar egemenlik, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığını karşılıklı olarak tanıyor.
• Ortak sınırda üçüncü ülke askerleri konuşlanmayacak, güven artırıcı önlemler uygulanacak.
• Yürürlüğe girmesi, Ermenistan’ın Anayasası’ndaki toprak iddialarını kaldırmasına bağlı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde 8 Ağustos’ta Beyaz Saray’da yapılan üçlü zirvede, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın dışişleri bakanları tarafından paraflanan “Barış ve Devletlerarası İlişkilerin Kurulmasına İlişkin Anlaşma” kamuoyuna açıklandı.

Azerbaycan ve Ermenistan dışişleri bakanlıklarınca eş zamanlı yayımlanan metin, iki ülke arasında normalleşme sürecinin en somut adımı olarak değerlendiriliyor.

Egemenlik ve sınırların tanınması

17 maddeden oluşan anlaşmanın ilk bölümünde, taraflar birbirlerinin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası sınırlarının dokunulmazlığını tanıdıklarını teyit ediyor.

Taraflar, birbirlerine karşı hiçbir toprak iddiasında bulunmayacaklarını, siyasi birliklerini zayıflatacak eylemlerden kaçınacaklarını taahhüt ediyor.

Ortak sınırda güvenlik garantileri

Anlaşma uyarınca, iki ülke ortak sınırlarında üçüncü ülke askerleri konuşlandırmayacak. Sınır belirleme ve işaretleme süreci tamamlanana kadar askeri alan dahil olmak üzere karşılıklı güven artırıcı önlemler devreye girecek.

İnsani konular ve iş birliği

Metin, kayıp kişiler ve zorla kaybetme vakalarının çözümü için bilgi paylaşımı ve uluslararası kuruluşlarla iş birliğini öngörüyor.

Ayrıca ekonomi, ulaşım, çevre, insani ve kültürel alanlarda ayrı anlaşmalarla iş birliği yapılabileceği belirtiliyor.

Yürürlüğe girmesi için kritik şart

Paraflama, anlaşmanın hemen yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. Anlaşmanın imzalanıp resmiyet kazanması, Ermenistan Anayasası’ndan Azerbaycan’a yönelik toprak iddialarının çıkarılması şartına bağlı.

Anlaşmanın tam metni

Madde 1 – Taraflar, eski SSCB cumhuriyetleri arasındaki sınırların mevcut uluslararası sınırlar olduğunu teyit ederek, birbirlerinin egemenliğini, toprak bütünlüğünü, sınırlarının dokunulmazlığını ve siyasi bağımsızlığını tanır.

Madde 2 – Taraflar, birbirlerine karşı hiçbir toprak iddiası olmadığını ve olmayacağını teyit eder; siyasi birliklerini zayıflatacak eylemlerden kaçınır.

Madde 3 – Taraflar, güç kullanmaktan ve güç tehdidinden kaçınır; topraklarının üçüncü bir tarafça diğerine karşı kullanılmasına izin vermez.

Madde 4 – Taraflar, birbirlerinin iç işlerine karışmaz.

Madde 5 – Anlaşma onaylandıktan sonra belirlenen süre içinde diplomatik ilişkiler tesis edilir.

Madde 6 – Taraflar, sınır belirleme ve işaretleme için iyi niyetle müzakereler yürütür.

Madde 7 – Ortak sınır boyunca üçüncü taraf kuvvetleri konuşlandırılmaz; süreç tamamlanana kadar güven artırıcı tedbirler uygulanır.

Madde 8 – Hoşgörüsüzlük, ırkçılık, ayrımcılık, şiddet içeren aşırılık ve terörizm kınanır, bunlarla mücadele edilir.

Madde 9 – Kayıp kişiler ve zorla kaybetme vakalarıyla ilgili iş birliği yapılır, bilgi paylaşılır, kalıntılar iade edilir.

Madde 10 – Ekonomi, ulaşım, çevre, insani ve kültürel alanlarda iş birliği için ayrı anlaşmalar yapılabilir.

Madde 11 – Anlaşma, tarafların diğer uluslararası anlaşmalarındaki hak ve yükümlülükleri etkilemez.

Madde 12 – Taraflar, iç hukuklarını gerekçe göstererek anlaşmayı uygulamaktan kaçınamaz.

Madde 13 – Anlaşmanın uygulanmasını izlemek için ikili komisyon kurulur.

Madde 14 – Uyuşmazlıklar, öncelikle istişareyle çözülmeye çalışılır; 6 ayda sonuç alınmazsa diğer barışçıl yollar devreye girer.

Madde 15 – Anlaşma öncesi tüm devletlerarası iddialar, şikayetler ve davalar bir ay içinde geri çekilir; taraflar birbirlerine karşı düşmanca adım atmaz.

Madde 16 – Tarafların iç prosedürlerini tamamlayıp belgeleri teati etmesinden sonra yürürlüğe girer; BM’ye tescil edilir.

Madde 17 – Anlaşma Azerbaycanca, Ermenice ve İngilizce hazırlanır; anlam farklılıklarında İngilizce metin esas alınır.