• Çin devlet bankaları 2000-2023 arasında ABD’li şirketlere 200 milyar dolar kredi sağladı; çoğu paravan şirketler aracılığıyla gizlendi.
• Krediler, robotik, biyoteknoloji, yarı iletken ve savunma gibi kritik sektörlerdeki hisse alımlarını finanse etmek için kullanıldı.
• ABD’nin güvenlik ve teknoloji denetimleri, 2020’den sonra Yabancı Yatırımlar Komitesi gibi mekanizmalarla sıkılaştırıldı.
• AidData’ya göre, Çin’in kredi ağı sadece ABD’yi değil İngiltere, Almanya, Hollanda ve Avustralya gibi gelişmiş ülkeleri de kapsıyor.

AidData’nın raporuna göre, Çin devlet bankalarının sağladığı krediler genellikle Cayman Adaları, Bermuda, Delaware gibi bölgelerdeki paravan şirketler üzerinden aktarılıyor. Bu sayede kredilerin kaynağı gizleniyor ve ABD düzenleyicilerinin Çin’in işin içinde olduğundan haberi olmuyor.

Eski Beyaz Saray danışmanı William Henagan, “Çin satranç oynarken, biz dama oynuyorduk” diyerek, kredilerin Çin’in teknolojik hâkimiyet stratejisinde kritik rol oynadığını vurguluyor.

Kritik sektörler hedefte

2000-2023 arasında Çin, dünya çapında toplam 2 trilyon dolardan fazla kredi sağladı; bunun önemli bir kısmı zengin ülkelerde kritik mineraller ve yüksek teknolojili varlıklara yönlendirildi. Bu krediler arasında savaş uçakları, denizaltılar, radar sistemleri, hassas güdümlü füzeler ve telekom altyapıları için gerekli yarı iletkenler ve nadir toprak elementleri de bulunuyor.

Örnek olarak, 2015’te Çin devlet bankaları bir şirkete 1,2 milyar dolarlık kredi vererek Ironshore sigorta şirketinin yüzde 80 hissesini satın almasına yardımcı oldu. Aynı yıllarda Çin’in “Made in China 2025” planı çerçevesinde robotik, savunma, biyoteknoloji ve kuantum bilişim gibi hassas sektörler hedeflendi.

Paravan şirketler ve küresel ağ

Delaware ve Cayman Adaları gibi bölgelerdeki paravan şirketler aracılığıyla yapılan alımlar, ABD ve Avrupa’daki düzenleyicilerin çoğu zaman Çin hükümetinin işin içinde olduğundan habersiz olmasına neden oldu. Örneğin, İngiltere ve Hollanda, Çinli şirketlerin stratejik teknoloji şirketlerini satın almasını engellemek zorunda kaldı.

AidData’nın 200’den fazla ülkede yürüttüğü araştırma, Çin’in kredi ağının ABD ve müttefikleri üzerinde ne kadar kapsamlı olduğunu ortaya koydu. Brad Parks, AidData yönetici direktörü olarak, “Polislerin daha fazla devriye gezdiği yerlerde, giriş engellerini aşmanın yollarını buldular” diyerek Çin’in finansal stratejisinin karmaşıklığını vurguladı.

ABD’nin yanıtı

ABD, 2020’den itibaren Yabancı Yatırımlar Komitesi gibi mekanizmaları güçlendirerek kritik sektörleri korumaya çalışıyor. Biden yönetiminden Brad Setser ise, Çin’in bu hamlelerinin ekonomik darboğazları kontrol etmek ve avantaj sağlamak amacıyla yürütüldüğünü belirtiyor. Ancak Setser, Çin’in şeffaf olmaması nedeniyle bu çabaların takip edilmesinin kolay olmadığını söylüyor.