• Çin, Tibet’te Yarlung Tsangpo Nehri üzerine dünyanın en büyük hidroelektrik santralini inşa etmeye başladı. Başbakan Li Çiang projeyi “yüzyılın projesi” olarak tanımladı.
• Beş kademeli hidroelektrik santralden oluşacak proje yıllık 300 milyon megavat-saat üretim hedefliyor.
• Hindistan ve Bangladeş projeye karşı çıkarken, Tibetli gruplar kutsal alanlar ve yerinden edilmeler konusunda uyarıda bulunuyor.
• Çin yönetimi, projenin çevreye duyarlı şekilde ilerleyeceğini ve bölgesel kalkınmaya katkı sağlayacağını savunuyor.

Çin, Tibet Özerk Bölgesi’ndeki Yarlung Tsangpo Nehri üzerinde dünyanın en büyük hidroelektrik barajını inşa etmeye başladı. Başbakan Li Çiang’ın cumartesi günü düzenlenen açılış töreninde yaptığı açıklamada projeyi "yüzyılın projesi" olarak nitelendirmesi, Çin piyasalarında da olumlu beklentilere yol açtı. Söz konusu baraj projesi ilk kez 2020 yılında Çin'in 14. Beş Yıllık Kalkınma Planı kapsamında duyurulmuştu.

Üretim kapasitesi ve maliyet rekor seviyede

Devlet haber ajansı Xinhua'ya göre proje, nehrin alt kesimlerinde kurulacak beş kademeli hidroelektrik santrali içerecek. Santralin yılda yaklaşık 300 milyon megavat-saat elektrik üretmesi ve maliyetinin 1,2 trilyon yuan (yaklaşık 124 milyar sterlin) olması bekleniyor.

Bu rakam, Çin'in bugüne kadarki en büyük hidroelektrik projesi olan ve 1,5 milyon kişiyi yerinden eden Üç Boğaz Barajı’nın üretim kapasitesinin yaklaşık üç katı.

Hindistan ve Bangladeş endişeli

Nehir Tibet’ten Hindistan’ın Arunachal Pradesh ve Assam eyaletlerine, oradan da Bangladeş’e ulaşarak Jamuna Nehri adını alıyor.

Hindistan ve Bangladeş, Çin’in bu projeyle su akışını kesebileceği veya yönünü değiştirebileceği endişesiyle projeye itiraz ediyor. Hindistan Aralık 2023’te Pekin’e resmi itirazını iletti, Ocak 2024’te dışişleri bakanları düzeyinde endişeler tekrar gündeme getirildi.

Çin Dışişleri Bakanlığı ise, “su hegemonyası” arayışında olmadıklarını ve komşu ülkelerin çıkarları pahasına hareket etmeyeceklerini savundu. Çin’in, aşağı havzadaki ülkelerle iş birliği ve afet önleme konusunda temaslarını sürdüreceği ifade edildi.

Tibetli gruplar ve çevreciler tepkili

Tibetli aktivistler, baraj güzergahında kutsal yerlerin bulunduğuna ve halkın yeterince bilgilendirilmediğine dikkat çekiyor. Daha önceki benzer projelerde halkın zorla yerinden edildiği belirtiliyor. Örneğin geçen yıl, Yangtze Nehri üzerinde inşa edilen Kamtok Barajı’na karşı düzenlenen protestolarda yüzlerce kişi gözaltına alınmıştı.

Çevreciler ise projenin büyük ekolojik tehditler barındırdığı görüşünde. Barajın yapılacağı bölge hem yüksek tektonik hareketliliğe hem de heyelan ve ekstrem coğrafi koşullara sahip.

Çin yönetimi eleştirileri reddediyor

Çin hükümeti ise projeyle birlikte bölgede yeni iş olanaklarının yaratılacağını, yenilenebilir enerji sektörünün gelişeceğini ve iç enerji arzının güçleneceğini savunuyor. Başbakan Li, “çevresel zararın önlenmesi için ekolojik korumaya özel önem verilmesi gerektiğini” vurguladı.

Bu proje, Çin’in karbon salımını azaltma hedefleri doğrultusunda yürüttüğü devasa yenilenebilir enerji yatırımlarının önemli bir parçası olarak görülüyor. Çin, halihazırda dünyada en fazla hidroelektrik santrale sahip ülke konumunda.