• WHO Başkanı Tedros, anlaşmayı “bilim ve çok taraflılık için bir zafer” olarak tanımladı.
• Anlaşma, küresel gözetim, erken önlem ve kriz anında ilaç ve aşı paylaşımını artırmayı amaçlıyor.
• Patojen erişimi ve paylaşımı sistemi (PABS) için teknik görüşmeler 2026’ya kadar sürecek.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) Cenevre’de düzenlenen yıllık genel kurul toplantısında, ülkeler gelecekteki pandemilere karşı küresel hazırlığı güçlendirmek amacıyla yeni bir anlaşmayı oybirliğiyle kabul etti. Anlaşma, özellikle COVID-19 pandemisi sırasında yaşanan eşitsizliklerin tekrar yaşanmaması hedefiyle hazırlandı.

WHO Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, kararın ardından yaptığı açıklamada, “Bu anlaşma, halk sağlığı, bilim ve çok taraflılık için bir zaferdir. Uluslararası toplum, artık vatandaşlarını ve ekonomilerini COVID-19 benzeri kayıplardan korumaya kararlıdır.” dedi.

Tam mutabakat sağlanmadı

Salı günü kabul edilen metin, hukuki bağlayıcılığı olan bir anlaşma olarak henüz imzaya ve onaya açık değil. Çünkü ülkeler hâlâ patojen verilerinin, ilaçların ve aşıların paylaşımına ilişkin detaylı düzenlemeler üzerinde tam mutabakata varabilmiş değil.

Patojen Erişimi ve Faydaların Paylaşımı Sistemi (PABS) olarak bilinen mekanizma üzerinde nihai kararın, 2026 yılı Mayıs ayında yapılacak WHO Genel Kurulu’na kadar alınması bekleniyor.

PABS sisteminin detaylarını belirlemek üzere yeni kurulan müzakere grubu, 15 Temmuz 2025’e kadar toplanacak.

Eşitlik talepleri sınırlı karşılık buldu

Anlaşmanın temel çerçevesi; sağlık tehditlerinin izlenmesi, önleme mekanizmalarının güçlendirilmesi ve kriz anlarında ilaç ve aşıların daha adil paylaşılması gibi başlıklardan oluşuyor.

Ancak özellikle gelişmekte olan ülkelerin tıbbi eşitlik konusundaki talepleri ilk taslaklara kıyasla anlaşmada sınırlı yer bulabildi.

Yeni Zelanda eski Başbakanı ve Pandemiye Hazırlık Bağımsız Paneli Eş Başkanı Helen Clark, “Bu anlaşmayı bir temel olarak düşünün. Henüz birçok boşluk var ama artık beklemeyin. Tehditler kapıda ve bizi beklemeyecekler,” uyarısında bulundu.