• Türkiye’de 2,5 milyondan fazla engelli bulunuyor, ancak istihdam kotası hâlâ dolmuyor.
• SGK, 2026’da devreye girecek “Çalışan Bildirim Sistemi” ile işverenleri anlık izleyecek.
• Yeni düzenleme, adaletsiz cezaları önleyip merkez bazlı sisteme geçiş sağlayacak.

Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş’ın aktardığı verilere göre, Türkiye’de engelli nüfusu 2022 itibarıyla 2 milyon 511 bin 950 kişiye ulaştı. Bu kişilerin 775 bini ağır engelli, erkeklerin sayısı 1,4 milyon, kadınların ise 1 milyonun üzerinde.

Bu kitle, çalışma hayatına katılmak için çabalarken birçok işveren yasal zorunluluğa rağmen engelli istihdamına mesafeli duruyor. Oysa devlet, engelli çalıştıran işverenlere önemli teşvikler ve destekler sunuyor. Karakaş’a göre bu konu sadece ekonomik değil, aynı zamanda vicdani ve toplumsal bir sorumluluk.

İşverenler kotayı es geçiyor, sistem değişiyor

Mevcut yasaya göre özel sektörde 50’den fazla çalışanı olan işverenler, personelinin yüzde 3’ünü engelli olarak istihdam etmek zorunda. Kamuda da benzer bir kural uygulanıyor. Ancak bugüne kadar sistem beyan esasına dayandığı için denetim zayıf kaldı.

Çok şubeli işletmeler, bir ilde kotayı doldururken diğer illerde açığı kapatmadı. Bu durum cezaların adaletsiz uygulanmasına neden oldu. Yeni sistemle birlikte artık her ilin ceza kesmesi yerine, yalnızca iş yeri merkezinin bağlı olduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü tarafından cezalar uygulanacak.

Bu değişiklik, Temmuz 2025’te Resmî Gazete’de yayımlanan Torba Kanun’daki düzenlemeyle yasal zemine kavuştu. Böylece il bazlı sistemden merkez bazlı denetime geçilmiş oldu.

SGK radarıyla beyan devri kapanıyor

2026 yılından itibaren “Çalışan Bildirim Sistemi” devreye giriyor. Bu sistemle, SGK kayıtları üzerinden işverenler anlık olarak taranacak. Engelli kotasını doldurmayan firmalar “radara yakalanacak” ve anında tespit edilecek.

Artık beyanla kandırmak mümkün olmayacak. Otomatik sistem, hangi işverenin yükümlülüğünü yerine getirmediğini tespit edecek.

İsa Karakaş, bu adımın “engelli istihdamında devrim” anlamına geldiğini belirterek şunları vurguladı:

“Sistem tamamen otomatik olacak, uyumsuz işverenler anında görülecek. Engelli çalıştırmayanlar için artık kaçış kalmadı.”

Cezalar katlanıyor, caydırıcılık artıyor

Engelli işçi kotasının belirlenmesinde, belirli ve belirsiz süreli tüm çalışanlar dikkate alınacak. Kısmi süreli sözleşmelerde, süre oranı tam süreye dönüştürülerek hesap yapılacak.

Kotada yarıma kadar kesirler sayılmayacak, yarım ve üzeri oranlar tama tamamlanacak.

İş yerinde sonradan engelli hâline gelen personele öncelik verilmesi zorunlu. Ayrıca engelli istihdamı, yalnızca İŞKUR aracılığıyla yapılabilecek.

Engelli çalıştırmayan işverenlere, her eksik kişi ve her ay için 30 bin 81 TL ceza uygulanıyor. Bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılıyor.

2026’da cezalar yüzde 25,49 oranında güncellenecek ve iki katına kadar artırılması gündemde.

Üstelik cezalar yalnızca özel sektörü değil, kamu kurumlarını da kapsıyor.

Yeni dönemle birlikte istihdam kapıları açılacak

Yeni sistemin devreye girmesiyle birlikte, hem denetim hem de istihdam güçlenecek.

İsa Karakaş’a göre bu düzenleme, binlerce engelli vatandaşın üretim hayatına katılmasına fırsat tanıyacak:

“Bu dönüşümle birlikte engelliler için istihdam kapıları ardına kadar açılacak, iş dünyası da sorumluluk bilincini yeniden kazanacak.”