• ABD, Vietnam, Jamaika, Laos, Yemen ve Küba’dan 5 kişiyi Temmuz ayında Esvatini’ye sınır dışı etti.
• STK’lar, anlaşmanın gizli yapıldığını, parlamentonun onayı alınmadığını ve hapishane koşullarının insan haklarına aykırı olduğunu belirtiyor.
• Esvatini Başsavcısı, davayı “asılsız” olarak nitelendirdi, anlaşmanın anayasal yetkilere dayandığını savundu.
• Yüksek Mahkeme, davayı 25 Eylül’e erteledi; anayasa mahkemesine sevk edilebilir.

ABD’nin sınır dışı ettiği 5 kişinin Temmuz ayında Esvatini’ye gönderilmesi, ülkede derin bir siyasi ve hukuki tartışmaya dönüştü. Vietnam, Jamaika, Laos, Yemen ve Küba vatandaşı olan bu kişiler, Matsapha yüksek güvenlikli hapishanesine yerleştirildi.

Hapishanenin kapasitesinin yüzde 190 oranında dolu olması ve anlaşmanın gizli yapılması, insan hakları ihlali iddialarını güçlendirdi.

Anlaşmanın meşruiyeti sorgulanıyor

Aralarında Güney Afrika Hukuk Merkezi (SALC) ve Kırsal Kadınlar Meclisi’nin (Rural Women’s Assembly) bulunduğu bir grup sivil toplum kuruluşu, hükümete dava açtı. Başvuranlar, ABD ile yapılan anlaşmanın parlamentoya sunulmadığını ve anayasanın ihlal edildiğini ileri sürdü.

Kırsal Kadınlar Meclisi’nin ulusal koordinatörü Zakithi Sibandze, anlaşmanın demokratik sürecin dışında yapıldığını vurgulayarak “Bu anlaşma anayasaya aykırı. Milletvekillerimizin haberi bile yoktu” dedi.

SALC’tan Melusi Simelane ise hükümetin şeffaf olmadığını belirterek, “Başbakan ve hükümet, vatandaşlarımızın haklarıyla doğrudan ilgili bilgileri saklıyor” ifadelerini kullandı.

Hükümetin savunması ve dava süreci

Esvatini Başsavcısı Sifiso Khumalo, davanın temelsiz olduğunu savunarak, “Bu gereksiz ve asılsız bir başvuru” açıklamasını yaptı. Hükümet, anayasanın yürütmeye uluslararası anlaşmaları imzalama yetkisi verdiğini belirtiyor.

Dava, Yüksek Mahkeme tarafından 25 Eylül’e ertelendi. Mahkemenin davayı anayasa mahkemesine sevk etme ihtimali bulunuyor.

Bölgesel yankılar ve uluslararası boyut

Esvatini’nin ABD’den sınır dışı edilen kişileri kabul etmesi, daha önce Venezuela vatandaşlarının El Salvador’a, sekiz kişinin ise Güney Sudan’a gönderilmesi gibi örneklerle birlikte, Trump yönetiminin göçmenleri üçüncü ülkelere gönderme politikasının bir parçası.

Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Göç Örgütü (IOM), Esvatini hükümetinden gelen “varış sonrası yardım” talebini değerlendirdiklerini açıkladı. Ancak detay verilmedi.

Bu dava, Afrika’da göç politikalarının geleceği ve insan hakları standartlarının korunması açısından emsal teşkil edebilir.