• İkinci Dünya Savaşı'nda 400'den fazla Navajo, ana dilleri olan Diné Bizaad'ı kullanarak kırılması imkansız bir askeri şifre oluşturdu.
• Bu şifre, Iwo Jima ve Okinawa gibi kritik muharebelerde 800'den fazla hatasız ve güvenli mesajın iletilmesini sağladı.
• Program 1968 yılına kadar gizli tutulduğu için "şifre kırıcılar" yıllarca tanınmadı ve kamuoyundan gizlendi.
• Bugün programdan hayatta sadece yaklaşık 101 yaşındaki Thomas H. Begay ve 97 yaşındaki Peter MacDonald kaldı.

Anadilleri en güvenli askeri şifreye dönüştü

İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD ordusu, güvenli bir iletişim sistemine ihtiyaç duyuyordu. Çözüm, karmaşık yapısı, tonal özellikleri ve yazılı kaynaklarının olmaması nedeniyle yabancılar için öğrenilmesi neredeyse imkansız olan Navajo dilinde (Diné Bizaad) bulundu.

Ulusal Güvenlik Ajansı tarihçisi David Hatch'e göre sistemin dehası, düşmanın kelimeleri bilmediği için mesajları doğru bir şekilde kopyalayamaması veya hecelerine ayıramamasıydı. Bu sayede Navajo dili, o dönemin en verimli ve doğru askeri şifresi haline geldi.

Cephenin görünmez kahramanları oldular

Çoğu henüz genç yaşta gönüllü olan Navajo deniz piyadeleri, özel bir eğitimle yaklaşık 400 askeri terimi kendi dillerine uyarladı. Bu şifreyi kullanarak Iwo Jima ve Okinawa gibi savaşın en kanlı muharebelerinde görev aldılar.

Iwo Jima'ya ilk çıkanlardan biri olan Thomas H. Begay, o anları "Gerçekten korkmuştum" diye anlattı. Şifre kırıcılar, cephenin en ön saflarında, donanma gemilerine şifreli koordinatlar ileterek binlerce Müttefik askerinin hayatının kurtarılmasına yardımcı oldu. Begay, "İnsanlar tehlikeden uzak tutulduğumuzu sanıyor. Ama biz de herkes gibi oradaydık," diyerek görevlerinin tehlikesini vurguladı.

Yıllarca süren sessizliğin ardından tanındılar

Savaş 2 Eylül 1945'te sona erdiğinde, şifre kırıcılar görevlerinin gizliliğini korumak için yemin ederek evlerine döndü. Program, gelecekteki olası çatışmalarda kullanılmak üzere 1968 yılına kadar gizli tutuldu. Bu nedenle, oynadıkları hayati rol yıllarca kamuoyu tarafından bilinmedi.

Hayatta kalan son üyelerden Peter MacDonald, o dönemi "Eve dönüşümüz hem buruk hem de tatlıydı. Çoğumuz işsiz, hayvansız ve tanınmadan geri döndük," sözleriyle özetledi. Programın gizliliği 1968'de kaldırıldıktan sonra yavaş bir tanınma süreci başladı.

1982'de Başkan Ronald Reagan 14 Ağustos'u "Ulusal Navajo Şifre Kırıcılar Günü" ilan etti. 2001 yılında ise şifre kırıcılar, ABD Kongresi tarafından onur madalyaları ile ödüllendirildi.