• Rapora göre İngiltere nüfusunun yaklaşık yüzde 13’ü vatandaşlıktan çıkarılma riski altında.
• En yüksek risk Güney Asya, Orta Doğu ve Afrika kökenli topluluklarda görülüyor.
• 2010’dan bu yana 200’den fazla kişi “kamu yararı” gerekçesiyle vatandaşlıktan çıkarıldı.
• Kurumlar, uygulamalara moratoryum ve yasal değişiklik çağrısı yapıyor.

İngiltere’de ırkçılık ve eşitsizlik alanında çalışmalar yürüten Runnymede Trust ile insan hakları kuruluşu Reprieve’in ortak raporu, vatandaşlıktan çıkarma yetkisinin ulaştığı boyutları gözler önüne serdi. Rapora göre yaklaşık 9 milyon kişi, İçişleri Bakanı’nın takdir yetkisi kapsamında vatandaşlıktan çıkarılabilecek bir hukuki statüye sahip.

Bu sayı, ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 13’üne karşılık geliyor. Raporda, bu yetkilerin özellikle Müslüman nüfusun yoğun olduğu toplulukları orantısız biçimde etkilediği ve zamanla “sistematik bir tehdit” haline geldiği ifade ediliyor.

Hangi topluluklar daha fazla etkileniyor?

Çalışmada, Güney Asya, Orta Doğu ve Afrika kökenli toplulukların mevcut uygulamalardan çok daha ağır biçimde etkilendiği vurgulanıyor. Yürürlükteki mevzuata göre, bir kişinin başka bir ülkenin vatandaşlığına hak kazanabileceği varsayılıyorsa, fiilen o ülkeyle hiçbir bağı olmasa bile Britanya vatandaşlığı geri alınabiliyor.

Bu durum, özellikle Pakistan, Bangladeş, Somali, Nijerya, Kuzey Afrika ve Orta Doğu bağlantılı kişileri en yüksek risk grubuna yerleştiriyor. Rapora göre beyaz olmayan her 5 kişiden 3’ü vatandaşlıktan çıkarılma riski altındayken, bu oran beyaz Britanyalılar arasında 20’de 1 düzeyinde kalıyor. Kuruluşlar bu tabloyu “ırksallaştırılmış vatandaşlık hiyerarşisi” olarak tanımlıyor.

Terörle mücadele yasalarıyla genişleyen yetkiler

Raporda, vatandaşlıktan çıkarma yetkisinin geçmişte yalnızca istisnai savaş koşullarında başvurulan bir araç olduğu, ancak son 20 yılda çıkarılan terörle mücadele yasalarıyla birlikte olağan bir uygulamaya dönüştüğü belirtiliyor.

2010 yılından bu yana 200’den fazla kişinin “kamu yararı” gerekçesiyle vatandaşlıktan çıkarıldığı, bu kişilerin büyük çoğunluğunu Müslümanların oluşturduğu aktarılıyor. Ayrıca 2022’de yürürlüğe giren Vatandaşlık ve Sınırlar Yasası ile kişilere bildirim yapılmadan vatandaşlığın iptal edilebilmesinin mümkün hale geldiği hatırlatılıyor. Bu yıl yapılan yeni düzenlemelerle ise, mahkemelerin hukuka aykırı bulduğu kararların dahi hükümetin temyiz süreci tamamlanana kadar geri alınamadığına dikkat çekiliyor.

“Vatandaşlık bir hak olmalı”

Runnymede Trust Vakfı Direktörü Shabna Begum, mevcut uygulamaların Windrush skandalını hatırlattığını belirterek, vatandaşlığın bir ayrıcalık değil temel bir hak olması gerektiğini vurguluyor. Begum’a göre sistem, siyah ve Asyalı Britanyalıları hedef alan iki katmanlı bir yapı yaratıyor.

Reprieve Başkanı Maya Foa ise vatandaşlıktan çıkarma yetkilerinin bu şekilde genişletilmesinin milyonlarca insan için kalıcı bir güvensizlik ortamı oluşturduğunu belirtiyor ve bu uygulamaların sona erdirilmesi çağrısında bulunuyor.

Kurumlardan net çağrı

Raporun sonunda Runnymede Trust ve Reprieve, hükümete üç temel talep yöneltiyor. Buna göre vatandaşlıktan çıkarma uygulamalarına derhal moratoryum getirilmesi, Britanya Vatandaşlık Yasası’ndaki ilgili maddelerin yürürlükten kaldırılması ve bu yetkiler kapsamında vatandaşlığı iptal edilen kişilerin haklarının iade edilmesi isteniyor.

Raporda, mevcut yasal çerçevenin insan hakları ve eşit vatandaşlık ilkeleri açısından acilen yeniden ele alınması gerektiği vurgulanıyor.