• Harvard Tıp Fakültesi, lityumun Alzheimer’la mücadelede kritik rol oynayabileceğini ortaya koydu.
• Lityum eksikliği, beyin iltihabı ve amiloid plak oluşumunu tetikliyor.
• Lityum orotat verilen farelerde hafıza kaybı ve plaklarda gerileme gözlemlendi.
• İnsan beyin örneklerinde de Alzheimer hastalarında düşük lityum seviyeleri tespit edildi.

Harvard Tıp Fakültesi’nde yürütülen ve Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, lityumun sadece bipolar bozukluk ve depresyon tedavisinde değil, aynı zamanda Alzheimer hastalığı ve beyin yaşlanmasıyla mücadelede de potansiyel taşıdığını ortaya koydu.

Bilim insanları, bu metalin hücresel işleyişte C vitamini ve demir gibi temel bir rol oynadığını ilk kez kanıtladı.

Lityum eksikliği plakları artırıyor

Araştırma kapsamında, normal farelerin diyetinden lityum çıkarıldığında beyinlerinde iltihap, nöronal hasar ve Alzheimer benzeri yapılar ortaya çıktı. Genetik olarak Alzheimer’a yatkın farelerde ise amiloid plak oluşumu ve hafıza kaybı hızlandı.

Plaklar lityumu hapsediyor

En dikkat çekici bulgulardan biri ise, Alzheimer hastalarının beyinlerinde biriken amiloid beta plaklarının lityumu adeta “hapsederek”, mikroglia hücrelerinin bu zararlı proteinleri temizlemesini engellemesi oldu. Bu durum, beynin kendi temizlik sisteminin iflas etmesine yol açıyor.

Özel lityum formu umut verdi

Profesör Bruce Yankner ve ekibi, plaklara bağlanmayan özel bir lityum formu olan lityum orotatı farelere verdiğinde, hem plaklar azaldı hem de hayvanlar hafızalarını geri kazandı. Labirent testlerinde başarı oranı tekrar yükseldi.

İnsan beyninde de lityum düşüşü

Rush Üniversitesi ile Massachusetts General Hospital, Duke ve Washington Üniversitesi beyin bankalarından alınan örneklerde de Alzheimer hastalarının beyinlerinde lityum seviyelerinin anlamlı ölçüde düşük olduğu saptandı. Yankner, “İlk başta biz bile bu sonuçtan şüphe ettik, ama veriler tutarlıydı” dedi.

Hangi besinlerde doğal lityum var?

Lityum, düşük dozlarda doğada bazı besinlerde bulunuyor. Uzmanlara göre şu gıdalar lityum açısından zengin:

• Koyu yeşil yapraklı sebzeler
• Kuruyemişler
• Baklagiller
• Kimyon ve zerdeçal gibi baharatlar
• Mineralli doğal sular

Yankner, bu yiyeceklerin beyin sağlığına olumlu etkilerinin lityum içeriklerinden kaynaklanabileceğini vurguladı.

Uzmanlar uyarıyor: Kendi başınıza lityum almayın

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların umut verici olmasına karşın, insanlarda lityum takviyesi konusunda çok dikkatli olunması gerektiği konusunda uyarıyor. Farelerde kullanılan dozlar, bipolar bozukluk tedavisinde kullanılan miktarın sadece binde biri.

“Fare bir insan değildir,” diyen Yankner, bu alanda insan denemelerinin başlatılmasının önemine işaret etti. ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü’nün (NIH) finanse ettiği araştırma, düşük doz lityum temelli Alzheimer tedavilerinin önünü açabilir.