• Ülkenin en uzun süre görev yapan eski Başbakanı Mahathir Mohamad, anlaşmanın Malezya'nın bağımsızlığını "ABD'ye teslim etme" anlamına geldiğini söyledi.
• ABD'nin dijital kurallarına uyma, nadir minerallere öncelik verme ve iş yapılacak ülkeler konusunda koşullarına tabi olma gibi maddeler içerdiğini öne sürdü.
• Anlaşmanın en çok tartışılan maddesi, Malezya'nın üçüncü bir ülkeye karşı ekonomik kısıtlamalar veya yaptırımlar konusunda ABD ile uyum sağlama zorunluluğu.
• Muhalefet, bu maddenin Malezya'yı Çin veya Rusya gibi ülkelerle ticareti kesmeye zorlayacağını ve ülkenin tarafsızlık ilkesini yok edeceğini iddia ediyor.

Malezya, ABD Başkanı Donald Trump’ın geçen hafta Kuala Lumpur ziyaretinde imzalanan yeni ticaret anlaşması nedeniyle siyasi ve sivil toplum çevrelerinde hararetli bir tartışmanın odağı oldu.

Hükümet, anlaşmayı ülkenin çıkarları için "mümkün olan en iyi sonuç" olarak savunurken, muhalefet anlaşmanın Malezya'nın bağımsızlığını tehlikeye attığını iddia ediyor.

Hükümetin savunması ve anlaşmanın şartları

Yatırım, Ticaret ve Sanayi Bakanı Tengku Zafrul Aziz, anlaşmayı eleştirenlere yanıt vererek şunları söyledi:

"Bu, dünyanın en büyük ekonomik gücü ve aynı zamanda en büyük ticaret ortağımız olan ABD ile işbirliği yapan serbest ticaret ülkesi olarak karşılaştığımız jeopolitik gerçekliktir."

Anlaşmanın temel şartları arasında Malezya'nın bazı ABD ürünlerindeki gümrük vergilerini kaldırması veya düşürmesi yer alıyor.

Buna karşılık, ABD ise Malezya ürünlerine uyguladığı gümrük vergilerini belirli bir liste dışındaki kalemlerde yüzde 19'da tutma taahhüdü verdi. Hükümet, anlaşmayı daha yüksek yatırım çekmek ve ABD ile ticareti genişletmek adına bir kazanç olarak selamladı.

"Bağımsızlığımızı teslim ettik"

Anlaşmanın en sert eleştirisi, ticaret milliyetçisi kimliğiyle bilinen eski Başbakan Mahathir Mohamad'dan geldi. Mahathir, anlaşmadaki hükümlerin ülkenin bağımsızlığını "teslim etmeye" eşdeğer olduğunu söyledi:

"Uçaklarını, gazlarını ve makinelerini almayı, dijital kurallarına uymayı, nadir minerallerimizde öncelik hakkına sahip olmalarını, pazarımızı onların şartlarına göre açmayı ve kiminle iş yapıp yapmayacağımız konusunda onların koşullarını takip etmeyi kabul ettik."

Üçüncü ülkelere yönelik yaptırımlar

Kamuoyunda en çok endişeye yol açan madde, anlaşmanın Malezya'nın üçüncü bir ülkeye karşı ekonomik kısıtlamalar veya yaptırımlar konusunda ABD ile uyum sağlama zorunluluğunu getiren maddesidir.

Eski Uluslararası Ticaret ve Sanayi Bakanı Azmin Ali bu maddeye itiraz ederek, "Eğer Washington, Çin veya Rusya'dan ithalatı engellemeye karar verirse, ekonomimize zarar verse bile Malezya da aynısını yapmak zorunda kalacak demektir" iddiasında bulundu.

Azmin, bu durumun Malezya'yı başkalarının çatışmalarında taraf tutmaya zorlayacağını ve "uzun süredir gücümüz olan tarafsızlığı" yok edeceğini savundu.

Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'ndan kıdemli uzman Elina Noor, anlaşmanın aşırı tek taraflı olduğu konusunda Mahathir'e katıldığını, ancak anayasal hükümleri ihlal etmediğini söyledi. Noor, Malezya'nın artık "kendi çıkarlarına aykırı uzun vadeli, stratejik bir hizalanmaya doğru uykuda yürümemek için titiz olması" gerektiğini vurguladı.

Sivil Toplum Kuruluşlarından Endişeler Malezya Yolsuzluk ve Kayırmacılıkla Mücadele Merkezi (C4 Center) ise, ikili anlaşmanın kamu ihale yasalarını by-pass etme ve yatırımları denetimin dışına çıkarma riski taşıdığı konusunda endişelerini dile getirdi.

C4 Center CEO'su Pushpan Murugiah, anlaşmanın kendilerine karar verme hakkını elden aldığını ve "ABD çıkarlarını etkileyecek adımlar atmamız durumunda esasen izin istememizi zorunlu kılan" maddeler olduğunu belirtti.

Hükümet, endişeleri gidermek için hızlıca bir mikro site oluşturarak 15 sayfalık Sıkça Sorulan Sorular (SSS) yayımladı. Ayrıca, hükümetin baş hukuk danışmanı Malezya'nın anlaşmayı tek taraflı olarak istediği zaman feshedebileceğini açıkladı. İkili anlaşmanın önümüzdeki hafta özel bir parlamento komitesi tarafından incelenmesi planlanıyor.