• Plastik üretimi son 70 yılda 200 kat arttı, 2060'ta yıllık 1 milyar tonu aşabilir.
• Plastik, toksik kimyasallar yoluyla doğrudan insan sağlığına zarar veriyor; mikroplastikler vücut sistemlerine sızıyor.
• Plastik geri dönüşümünün kimyasal karmaşıklık nedeniyle çözüm olmadığı vurgulanıyor.
• Küresel anlaşma öncesi uyarı: Özellikle bebekler ve çocuklar en yüksek risk grubunda.

Dünyayı saran plastik kirliliği krizinin insan sağlığına doğrudan zarar verdiği ve bunun küresel çapta her yıl en az 1,5 trilyon dolarlık sağlık maliyetine neden olduğu bildirildi. The Lancet tıp dergisinde yayımlanan yeni uzman raporu, plastik üretimini “ciddi, büyüyen ve yeterince tanınmayan bir tehlike” olarak tanımlıyor.

Plastik üretimi patladı

Boston College’dan çocuk sağlığı ve çevre epidemiyolojisi uzmanı Prof. Philip Landrigan liderliğindeki araştırma, 1950’den bu yana plastik üretiminin 200 kattan fazla arttığını, 2060 yılına kadar ise bu miktarın yılda 1 milyar tonu aşabileceğini belirtiyor.

Plastikler faydalı bazı kullanım alanlarına sahip olsa da üretimdeki artışın büyük kısmı tek kullanımlık ürünlere dayanıyor. Bugüne kadar üretilen 8 milyar ton plastiğin yalnızca %10’u geri dönüştürülebildi ve bu plastikler gezegenin her köşesine yayılmış durumda.

Tüm süreç boyunca zararlı

Raporda plastiğin zararlarının sadece atıkla sınırlı olmadığı, ham madde üretiminden tüketim ve bertarafa kadar insan sağlığına çeşitli şekillerde zarar verdiği ifade ediliyor.

Fosil yakıtlardan üretilmeleri nedeniyle iklim krizini körükleyen plastikler, üretim sürecinde hava kirliliği yaratıyor, kullanımda toksik kimyasalların vücuda girmesine yol açıyor ve atık hâlindeyken mikroplastik parçalarına ayrılarak su, hava ve gıdayla birlikte vücuda sızıyor.

En çok çocuklar etkileniyor

Uzmanlar, özellikle fetüsler, bebekler ve çocukların en yüksek risk grubunda olduğunu belirtiyor. Mikroplastiklere maruz kalmak; düşük, erken doğum, doğum kusurları, akciğer gelişimi bozuklukları, çocukluk çağı kanseri ve ileride kısırlık gibi ciddi sonuçlarla ilişkilendiriliyor.

Bugüne dek yapılan çalışmalarda mikroplastiklerin kan, beyin, anne sütü, meni, kemik iliği ve plasentada tespit edildiği bildiriliyor.

Geri dönüşüm yeterli değil

Plastik endüstrisi ve bazı ülkeler sorunu geri dönüşümle çözmeyi önerse de, rapor bu yaklaşımın gerçekçi olmadığını vurguluyor. Plastiklerin kimyasal yapısı, cam ya da metalin aksine etkili geri dönüşüme olanak tanımıyor. Raporda açıkça, “Dünya, geri dönüşümle bu krizden çıkamayacağını artık görüyor” ifadesi yer aldı.

İklim krizine katkısı büyük

Dünyadaki plastiklerin %98’i fosil yakıtlardan üretiliyor. Plastik üretimi tek başına yılda yaklaşık 2 milyar ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salımı yaratıyor. Bu miktar, dünyada en çok emisyon yapan dördüncü ülke olan Rusya’nın toplam karbon salımına eşdeğer. Ayrıca atık plastiklerin yarısından fazlası açık havada yakılarak ciddi hava kirliliğine yol açıyor.

Anlaşma öncesi uyarı

Rapor, bağlayıcı bir küresel plastik anlaşması öncesi yayımlandı. Ancak anlaşma müzakereleri, üretimin kısıtlanmasını destekleyen 100’den fazla ülke ile buna karşı çıkan Suudi Arabistan gibi petrokimya devleri arasında tıkanmış durumda.

Prof. Landrigan, anlaşmaya halk sağlığını korumaya yönelik net hükümler eklenmesi gerektiğini belirterek, “Bu etkiler en çok savunmasız grupları etkiliyor. Harekete geçmek bizim sorumluluğumuz” dedi.

Gerçek maliyet: 1,5 trilyon dolar

Plastikler üretim açısından ucuz görünse de, insan sağlığı üzerindeki etkileri göz önüne alındığında bu düşük maliyetin yanıltıcı olduğu vurgulandı. Rapora göre yalnızca PBDE, BPA ve DEHP adlı üç kimyasalın 38 ülkede yol açtığı sağlık maliyeti yılda 1,5 trilyon doları buluyor.

Hukukçu Margaret Spring, bu raporun plastik etkilerini izlemeye yönelik bir dizi çalışmanın ilki olduğunu belirtti ve “Karar alıcılara güvenilir veri sağlayarak tüm düzeylerde etkili politika geliştirilmesine katkı sunmayı hedefliyoruz” dedi.