• İskenderun Sancağı, 2 Eylül 1938'de bağımsızlığını ilan ederek Hatay Devleti'ni kurdu.
• Devletin 40 üyeli meclisinde 22 Türk üyenin bulunması, siyasi kararlarda Türk nüfusunun etkinliğini gösteriyordu.
• Yaklaşan II. Dünya Savaşı koşullarında Fransa'nın onayıyla 23 Haziran 1939'da Ankara'da imzalanan antlaşma, birleşmenin önünü açtı.
• 29 Haziran 1939'da meclisin oy birliğiyle aldığı katılma kararının ardından, Türkiye 7 Temmuz 1939'da Hatay'ı il olarak kabul eden yasayı çıkardı.

Hatay sorununun çözümü amacıyla 1937 yılında Milletler Cemiyeti'nin aldığı bir kararla temelleri atılan süreç, 2 Eylül 1938'de Hatay Devleti'nin ilanıyla sonuçlandı.

Bu yeni Türk devleti, kuruluş taslağına göre iç işlerinde bağımsız bir yapıya sahipken; dış ilişkiler, mali konular ve toprak bütünlüğü ise Fransa ile Türkiye'nin ortak denetim ve güvencesi altına alınmıştı.

Devletin yönetimi ve yapısı

Devletin karar ve yürütme organları, bölgedeki Türk nüfusunun yönetiminde şekillenmişti. Bu doğrultuda Devlet Başkanlığı görevine Tayfur Sökmen, Meclis Başkanlığı'na Abdülgani Türkmen ve Başbakanlığa ise Abdurrahman Melek seçilmişti.

Devletin resmi dili Türkçe olarak kabul edilirken, ikinci dil Fransızca olarak belirlenmişti. Bununla birlikte, Arapça eğitim veren okulların faaliyetlerine bu dilde devam etmesine de olanak tanınmıştı.

Ana vatana katılma süreci

Hatay Devleti'nin statü gereği Fransız Suriye mandasına olan bağımlılığı, ana vatana katılma sürecinde çeşitli sorunlar yaratıyordu.

Ancak yaklaşan İkinci Dünya Savaşı'nın yarattığı uluslararası baskı ve Türkiye ile bir çatışmayı göze alamayan Fransa'nın tutumu, sürecin Türkiye lehine hızlanmasını sağladı.

Bu gelişmeler neticesinde Türkiye ve Fransa arasında 23 Haziran 1939'da Ankara'da “Türkiye ile Suriye Arasında Toprak Sorunlarının Kesinlikle Çözümüne İlişkin Antlaşma” imzalandı. Bu antlaşmayla Fransa, Hatay’ın Türkiye’ye ilhakını resmen kabul etmiş oldu.

Meclisin tarihi kararı ve ilhakın tamamlanması

Fransa ile varılan mutabakatın ardından Hatay Devleti Millet Meclisi, 29 Haziran 1939 tarihinde toplanarak oy birliğiyle Türkiye'ye katılma kararını aldı.

Bu tarihi kararın üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi, 7 Temmuz 1939'da çıkardığı özel bir kanunla "Hatay" ilini kurarak katılma işlemini hukuken tamamladı. Sürecin son adımı ise 23 Temmuz 1939'da Fransız askeri birliklerinin Hatay'ı tamamen terk etmesiyle atılmış oldu.