• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Makedonya'daki askeri isyanı, II. Meşrutiyet'in ilan edilmesindeki en önemli etken oldu.
• Padişah II. Abdülhamid, ülkenin bir iç savaşa sürüklenmesini ve dış müdahaleyi önlemek amacıyla anayasayı yeniden yürürlüğe koydu.
• 24 Temmuz 1908'de sansürün kaldırılmasıyla birlikte imparatorluk genelinde büyük bir özgürlük havası ve bayram coşkusu yaşandı.
• II. Meşrutiyet'in ilanı, Osmanlı Devleti'nde çok partili siyasi hayatın başlangıcı olurken, imparatorluğun son on yılına damga vuran siyasi gelişmeleri de beraberinde getirdi.

Meşrutiyet'e giden yol: Baskı ve isyan

Sultan II. Abdülhamid, 1876'da ilan edilen ilk Meşrutiyet'i, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) gerekçe göstererek 1878'de meclisi tatil etmiş ve anayasayı rafa kaldırmıştı. Bu tarihten sonra başlayan ve "İstibdat Dönemi" olarak adlandırılan 30 yıllık süreçte, imparatorluk mutlak monarşi ile yönetildi.

Ancak bu dönemde, özellikle aydınlar ve subaylar arasında anayasal yönetime dönme arzusu giderek güçlendi. Jön Türkler olarak bilinen ve daha sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti adı altında örgütlenen bu muhalif hareket, meşrutiyetin yeniden ilanı için yurt içinde ve dışında faaliyetlerini yoğunlaştırdı.

Makedonya'da yanan isyan ateşi

1908 yılına gelindiğinde, İngiltere ve Rusya arasında yapılan Reval Görüşmeleri'nde Makedonya'daki duruma müdahale edileceği söylentileri, İttihat ve Terakki Cemiyeti'ni harekete geçirdi. Cemiyet, imparatorluğun toprak bütünlüğünü korumanın tek yolunun meşrutiyetin ilanı olduğuna inanıyordu.

Bu doğrultuda, Kolağası Niyazi Bey Resne'de, Enver Bey (daha sonra Paşa) ise Selanik'te birlikleriyle dağa çıkarak isyan bayrağını açtı. Kısa sürede Makedonya'daki birçok askeri birlik isyana katıldı ve Selanik'te halkın da katılımıyla hürriyet ilan edildi. İsyanın yayılması ve Rumeli'deki ordunun kontrolünü kaybetmesi üzerine Saray, duruma daha fazla direnemedi.

Sultan'ın kararı ve anayasanın yeniden yürürlüğe girmesi

İsyanın İstanbul'a sıçramasından ve bir iç savaş çıkmasından endişe eden II. Abdülhamid, 23 Temmuz 1908 gecesi Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koyma kararı aldı. Ertesi gün, 24 Temmuz sabahı, gazetelerde yayımlanan resmi bildiriyle II. Meşrutiyet resmen ilan edilmiş oldu.

Bu karar, imparatorluğun dört bir yanında büyük bir sevinç ve coşkuyla karşılandı. "Hürriyetin İlanı" olarak anılan bu gün, yıllarca resmi bayram olarak kutlandı. Sansürün kaldırılmasıyla birlikte İstanbul'da ve diğer şehirlerde yüzlerce gazete ve dergi yayımlanmaya başladı, siyasi partiler kuruldu ve özgür bir tartışma ortamı doğdu.

Meşrutiyet'in ilanı ve sonrası: Özgürlük rüzgarları ve yeni sorunlar

II. Meşrutiyet'in ilanı, Osmanlı Devleti için yeni bir dönemin başlangıcıydı. Yapılan seçimlerin ardından Meclis-i Mebusan, 17 Aralık 1908'de yeniden toplandı. Ancak bu özgürlük ortamı, beraberinde yeni siyasi krizleri ve toprak kayıplarını da getirdi.

Bulgaristan bağımsızlığını ilan ederken, Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etti ve Girit, Yunanistan'a katıldığını açıkladı. Meşrutiyet rejimini hedef alan 31 Mart Vakası (13 Nisan 1909) gibi iç karışıklıklar yaşandı. Bu olayların ardından II. Abdülhamid tahttan indirilerek yerine Sultan V. Mehmed Reşad geçirildi ve İttihat ve Terakki, ülke yönetimindeki etkinliğini tam olarak kurdu.