• Başkomutanlık Kanunu, Yunan ordusunun Ankara'ya doğru ilerlediği ve mecliste büyük bir karamsarlığın hakim olduğu bir dönemde, 5 Ağustos 1921'de kabul edildi.
• Kanun ile Mustafa Kemal Paşa'ya, hızlı karar alıp uygulayabilmesi için üç ay süreyle TBMM'nin yasama ve yürütme yetkileri devredildi.
• Mustafa Kemal, görevi ancak "Meclisin sahip olduğu yetkileri fiilen kullanmak şartıyla" kabul edeceğini belirterek sorumluluğun büyüklüğüne ve gerekliliklerine dikkat çekti.
• Bu kanun, savaşın seyrini değiştiren bir dönüm noktası olmuş; Tekâlif-i Milliye Emirleri'nin yayımlanmasına ve Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasına zemin hazırlamıştır.

Yenilgi sonrası mecliste yaşanan kriz ve kurtuluş arayışları

1921 yılının Temmuz ayında, Türk ordusu Kütahya-Eskişehir hattında Yunan kuvvetleri karşısında ağır bir yenilgi alarak Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmek zorunda kalmıştı. Bu yenilgi, Ankara'da büyük bir paniğe yol açmış, meclis içinde dahi başkentin Kayseri'ye taşınması yönünde tartışmalar başlamıştı.

Bu buhran ortamında, meclisteki birçok vekil, ordunun başına geçerek sorumluluğu üstlenmesi için Mustafa Kemal Paşa'ya yoğun bir baskı yapmaya başladı. Amaç, dağınık bir görüntü sergileyen askeri ve siyasi iradeyi tek bir elde toplayarak düşman ilerleyişine "dur" demekti.

'Meclis'in yetkilerini fiilen kullanmak şartıyla': Tarihi kanunun kabulü

Mustafa Kemal Paşa, kendisine yapılan Başkomutanlık teklifini belli bir şartla kabul edeceğini meclis kürsüsünden ilan etti. Başarının ancak olağanüstü yetkilerle mümkün olacağını vurgulayarak, "Ben, ordunun maddî ve manevî gücünü en kısa zamanda azamî seviyeye çıkarmak ve sevk ve idaresini bir kat daha kuvvetlendirmek için, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin sahip olduğu yetkileri fiilen kullanmak şartıyla bu görevi kabul ederim." ifadelerini kullandı.

Mecliste bazı vekillerin "diktatörlük" endişesiyle karşı çıktığı bu teklif, vatanın içinde bulunduğu zorlu koşullar göz önünde bulundurularak yapılan hararetli tartışmaların ardından büyük bir oy çokluğuyla kabul edildi. Böylece 5 Ağustos 1921'de çıkarılan Başkomutanlık Kanunu ile Mustafa Kemal, üç ay süreyle meclisin tüm yetkilerini devraldı.

Başkomutanlık'tan Sakarya Zaferi'ne giden yol

Başkomutanlık görevini üstlenir üstlenmez hızla harekete geçen Mustafa Kemal Paşa, ilk iş olarak 7-8 Ağustos 1921 tarihlerinde Tekâlif-i Milliye Emirleri'ni (Milli Yükümlülükler) yayımladı. Bu emirlerle, ordunun silah, cephane, giyecek ve yiyecek gibi acil ihtiyaçlarının milletin kaynaklarıyla karşılanması hedeflendi.

Bu topyekûn seferberlik ruhu, kısa sürede etkisini gösterdi ve Türk ordusu, 23 Ağustos'ta başlayan ve 22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi'nde Yunan ordusunu hezimete uğrattı. Başkomutanlık Kanunu, Kurtuluş Savaşı'nın en karanlık günlerinde alınan en isabetli kararlardan biri olarak tarihe geçti ve büyük zafere giden yolu açtı.