• 16 eyaletin başsavcısı, NSF fonlarını kesen Trump yönetimine karşı dava açtı.
• Fon kesintileri, özellikle çeşitlilik, eşitlik ve dezenformasyonla mücadele alanlarını hedef aldı.
• Toplam 1.753 proje iptal edildi; 1,4 milyar dolarlık destek durduruldu.
• Dava, bu politikaların bilimsel özgürlüğe müdahale anlamına geldiğini savunuyor.

ABD’nin 16 eyaletinden başsavcılar, Trump yönetiminin Ulusal Bilim Vakfı (NSF) politikalarına karşı federal mahkemeye başvurdu. Davada, bilimsel araştırma fonlarının kesilmesinin ve yeni sınırlamaların Amerikan bilim altyapısına onarılması güç zararlar verdiği savunuluyor. Özellikle çeşitlilik, eşitlik, kapsayıcılık ve dezenformasyonla mücadele alanlarında desteklenen 1.753 proje iptal edildi. Toplam 1,4 milyar dolarlık hibe fonu durduruldu.

Trump yönetimi ayrıca, NSF aracılığıyla sağlanan araştırma harcamalarında dolaylı giderler için yüzde 15’lik bir üst sınır getireceğini açıkladı. Bu kalem, laboratuvar, güvenlik ve ekipman gibi temel unsurları içeriyor. Ancak söz konusu kısıtlama, gelen yoğun tepki üzerine şimdilik 13 Haziran’a kadar askıya alındı.

“Kongre’nin yetkisi çiğneniyor”

Davanın liderliğini üstlenen New York Başsavcısı Letitia James ve Hawaii Başsavcısı Anne Lopez, yeni düzenlemelerin “ulusal güvenliği, ekonomiyi ve halk sağlığını tehdit ettiğini” belirtti. James’in açıklamasında, Trump yönetiminin Kongre’nin NSF’ye verdiği “çeşitliliği artırma” misyonunu yasa dışı yollarla yok saydığı vurgulandı.

Federal yasalar, NSF'nin özellikle bilim ve mühendislik alanlarında kadınların ve yeterince temsil edilmeyen grupların katılımını teşvik etmesini zorunlu kılıyor. Ancak Trump’ın kararnamesi, bu tür DEIA (çeşitlilik, eşitlik, kapsayıcılık ve erişilebilirlik) projelerini ve dezenformasyonla mücadele çalışmalarını, “ifade özgürlüğünü tehdit eden” uygulamalar olarak tanımlıyor. Bu yaklaşım, bilimsel özgürlük ile siyasi müdahale arasındaki sınırları muğlaklaştırıyor.

Bütçe kesintisi gündemde

NSF ile çalışan birçok akademik kurum ve araştırmacı, bu politikaların bilimsel süreci aksattığını ve motivasyonu düşürdüğünü söylüyor. Yaşanan gelişmelerin ardından, NSF Başkanı Sethuraman Panchanathan görev süresinin dolmasına 16 ay kala istifasını sundu. Veda mesajında, “Ajansın kritik misyonunu elimden gelen en iyi şekilde ileriye taşıdım. Artık bayrağı devretme zamanı” dedi.

Trump yönetimi, NSF bütçesinde yüzde 55’lik kesinti öngören bir teklifi de masaya koydu. Bu öneri kabul edilirse, binlerce bilim insanı işsiz kalabilir ve yüzlerce proje durdurulabilir.

Trump yönetimine karşı açılan bu dava, 5 Mayıs’ta 19 eyalet ve Washington DC’nin, Sağlık Bakanlığı’nın yeniden yapılandırılması planlarına karşı açtığı davayla benzerlik taşıyor.

O davada da, düşük gelirli ailelere, engelli çocuklara ve evsiz gençlere hizmet veren bazı bölge ofislerinin kapatıldığı öne sürülmüştü. Bilimsel altyapıdan kamu sağlığına uzanan bu itiraz zinciri, Trump yönetiminin sosyal ve kurumsal yapıya yönelik müdahalelerinin yargı yoluyla sınırlandırılmak istendiğini gösteriyor.