Brüksel’deki diplomatlar tarafından müzakere edilen taslak planlara göre, AB dışı ülkelerin “Safe” (Avrupa Güvenlik Hareketi) fonuna katılımı için ikili anlaşmalar imzalaması ve mali katkı sağlaması gerekiyor.

Anlaşmanın yakında imzalanması bekleniyor

AB ve İngiltere, 19 Mayıs’taki zirvede geniş kapsamlı bir savunma ve güvenlik anlaşması imzalamaya hazırlanıyor. Ancak diplomatlara ve görüşmelere katılan yetkililere göre, İngiliz savunma sanayii şirketlerinin — örneğin BAE Systems’in — Safe fonundan yararlanabilmesi için daha detaylı ve bağlayıcı ikinci bir anlaşma gerekecek.

Bir AB diplomatı, “Bu güvenlik paktı bağlayıcı değil. Asıl zorluk, mali katkı da içerecek olan ikili bir anlaşma olacak,” dedi.

Fon hakkında

Avrupa Komisyonu tarafından önerilen Safe fonu, Ukrayna savaşı sonrası artan savunma harcamaları ihtiyacına yanıt olarak AB ülkelerinin ortak silah alımları yapabilmesi için ucuz kredi sağlayacak.

Fon, AB ile güvenlik anlaşması bulunan üçüncü ülkelerden silah alımına da izin veriyor. Ancak mevcut taslağa göre, bu ülkelerin fon özelinde yeni anlaşmalar yapmadan savunma şirketleri fon kaynaklarına erişemeyecek.

Avrupa Komisyonu savunma sözcüsü Thomas Regnier, üçüncü ülkelerin sanayilerinin alımlara katılabilmesi için “karşılıklı fayda sağlayacak özel anlaşmalar yapılması gerektiğini” söyledi.

Müzakerelere katılan ikinci bir AB diplomatı, “Sanayinizin oyuna dahil olması için ikinci bir anlaşma şart. Komisyon bunu müzakere edecek ve öncelikle her ülkenin ne sunduğuna bakacak,” dedi ve Fransızların süreci İngiltere için zorlaştırabileceğini ekledi.

Bir diğer diplomat ise, “Programa etkin katılım için özel düzenlemeler gerekiyor. Kurallar, katkı payı ve benzeri unsurlar konuşulmalı,” dedi.

Üst düzey bir AB yetkilisi ise İngiltere’nin ödeme yapmasının zorunlu olduğunu doğruladı ancak bunun yalnızca idari bir ücret mi yoksa daha yüksek bir katkı mı olacağı henüz net değil.

Süreç zaman alacak

Tüm yetkililer, bir anlaşmanın yapılacağına inandıklarını ancak sürecin zaman alabileceğini ve bazı İngiliz üretimi ekipmanlar için kısıtlamalar getirebileceğini belirtti.

Taslak Safe yönetmeliğine göre, ikili anlaşma, “üçüncü ülkenin katkısı ile elde ettiği faydalar arasında adil bir denge sağlamalı” ve sistemlerin standardizasyonu ile birlikte NATO uyumuna katkı sağlamalı.

Güney Kore ve Japonya gibi AB ile halihazırda savunma anlaşmaları bulunan ülkeler de benzer süreçlerden geçmek zorunda. Buna karşın Ukrayna’nın yanı sıra, Norveç ve İsviçre gibi Avrupa Ekonomik Alanı ülkeleri fon kaynaklarına doğrudan erişebilecek.

Komisyon, Safe fonuna ilişkin müzakerelerin mayıs ayında tamamlanmasını ve ardından Avrupa Parlamentosu onayına sunulmasını bekliyor. 150 milyar euroluk fonun tamamının kullanılacağı ise garanti değil. Fonun devreye girmesinden sonraki altı ay içinde üye ülkelerin bir araya gelip ortak bir proje sunmaları ve Brüksel’den onay almaları gerekecek.