• Ay’da kurulacak insan üsleri, sert vakum ve aşırı sıcaklık farklarının yanı sıra sismik tehlike riskiyle karşı karşıya.
• Maryland Üniversitesi ekibi, Apollo 17 verilerini inceleyerek 90 milyon yıllık sismik geçmişi ortaya çıkardı.
• Ay’ın jeolojik olarak daralması, yüzeyde fay hatları oluşturarak Richter ölçeğinde 3.0 büyüklüğünde depremlere yol açıyor.
• Günlük deprem isabet olasılığı düşük olsa da, uzun vadede üsler için yılda 5.500’de bire kadar çıkabiliyor.

Ay’da da deprem oluyor

Sert vakum, yoğun kozmik radyasyon, aşındırıcı toz, meteor çarpmaları ve aşırı sıcaklık farkları yetmezmiş gibi, Ay’da kurulacak insan üsleri şimdi de sismik tehlike uyarısıyla gündemde. Maryland Üniversitesi’nden Thomas R. Wattersliderliğindeki ekip, Apollo 17 görevinden elde edilen verileri inceleyerek Ay’da geçmişte yaşanmış depremlerin, gelecekteki yerleşimler için risk oluşturabileceğini ortaya koydu.

90 milyon yıllık sismik geçmiş

Araştırma, 1972’de Taurus-Littrow vadisinde toplanan kaya düşmeleri ve toprak kayması örneklerine dayanıyor. Bulgular, bu olayların nadir meteor çarpmalarından değil, Richter ölçeğinde 3.0 büyüklüğünde ay depremlerinden kaynaklandığını gösterdi. Dünya’da bu şiddet “hafif” olarak kabul edilse de, Ay’da daha sığ ve sert yüzey koşulları nedeniyle etkisi çok daha büyük olabilir.

Neden oluyor?

Ay, halen devam eden jeolojik daralma sürecinde. Bu iç gerilme, yüzeyde kırık hatları ve fay bölgelerini tetikleyerek depremlere yol açıyor. Bilim insanları, bu durumun Ay’da insan karakolları için “göz ardı edilemeyecek” bir tehlike olduğunu söylüyor.

Olasılık düşük ama risk var

Günlük olarak bir üsse deprem isabet etme olasılığı yaklaşık 20 milyonda bir. Ancak uzun vadede —örneğin üslerin onlarca yıl çalışması planlandığında— risk yılda 5.500’de bire kadar çıkabiliyor. Üstelik gelecekteki iniş araçlarının uzun ve ağır tasarımı, deprem anında devrilme riskini artırıyor.

Çözüm: Fay hatlarından uzak durmak

Maryland Üniversitesi Jeoloji Doçenti Nicholas Schmerr, Artemis programı ile birlikte kurulacak yeni sismik istasyonların ve yüksek çözünürlüklü Ay yörünge kameralarının risk haritalarını netleştireceğini belirtiyor:

“Sonuç basit: Bir eskarın ya da yakın zamanda aktif olan bir fayın üzerine inşa etmeyin. Fırçadan ne kadar uzak olursanız, tehlike o kadar azalır.”

— Nicholas Schmerr