ABD merkezli önemli yayın organlarından Bloomberg'de, son dönemde küresel olarak yaşanan çatışmaların ve ekonomik gelişmelerin olası sonuçlarına dair değerlendirmelerin yapıldığı bir analiz yayınlandı.

Halihazırda dünyada yaşanan gerek çatışma alanlarının çokluğunun gerekse de ekonomik gelişmelerin, 19. yüzyılda altın çağını yaşayan ancak 20. yüzyıl ile çöken İngiliz küresel düzeninin sonun hatırlattığı tespiti yapılan analizde, tarihteki benzer süreçlere ve senaryolara da yer verildi.

İşte Bloomberg'de yayınlanan analiz:

Her uluslararası düzen bir gün sona erer. Pax Romana, çöküşe geçene kadar Akdeniz dünyasına hakim oldu. İngiliz küresel düzeni 19. yüzyılda altın çağını yaşadı, ancak 20. yüzyılda iki dünya savaşı arasında parçalandı.

Bugün, dengesiz bir Amerika'nın liderliğindeki düzensiz bir dünyada, ABD liderliğindeki düzenin de aynı sonucu yaşayabileceği görünüyor.

1945'ten bu yana bu düzen, Batı için muazzam bir barış, refah ve özgürlük sağladı. Ancak, bu düzene yönelik baskılar giderek artıyor ve risklerin ne kadar ciddi hale geldiğini ölçmenin bir yolu artık neredeyse yok.

Cambridge Üniversitesi'nde tarihçi olan Brendan Simms, uluslararası düzenlerin genellikle üç yoldan biriyle sona erdiğini öne sürüyor.

Bunlar; savaşta yenilgi veya caydırıcılığın felaketle sonuçlanan başarısızlığı, ekonomik gerileme veya düzenin siyasi ve ekonomik düzenlemeleri arasındaki uyuşmaz hale gelmesi veya düzenin temel kurallarına ve normlarına duyulan saygının çöküşü.

ABD düzeni olağanüstü bir direnç gösterdi. Ancak Amerika bu boyutların her birinde aynı anda riskleri biriktirdikçe, çöküş olasılığı arttı. Donald Trump da dahil olmak üzere son dönem liderler düzeni güçlendirmek için önemli adımlar atmış olsa da, Amerika'nın mevcut politikaları bu tehlikeleri giderek daha da kötüleştirdi.

Savaşı kaybetmek

Başarısızlığa giden yollardan biri, savaşta yenilgiye uğramak veya yıkıma uğramaktır. Savaş alanında aşağılayıcı bir yenilgi, hegemonyacı bir gücün otoritesini hiçbir şey kadar sarsamaz.

Atina imparatorluğu, Büyük Peloponnesos Savaşı'nı kaybettikten sonra çöktü. İngiltere, I. Dünya Savaşı'nı kazandı ancak bunun bedelini asla telafi edemedi.

On yıllardır Amerika tek süper güç. Geçen ay İran'ın nükleer programına yapılan saldırı bize hatırlattığı gibi, Pentagon hala rakipsiz bir güç projeksiyon kabiliyetine sahip. Ancak ABD'nin askeri açıdan yenilmez olduğunu düşünenler, durumu iyi takip etmemiş demektir.

Pentagon, can sıkıcı bir askeri aritmetik sorunla karşı karşıya.

Avrupa'da Rusya, Orta Doğu'da İran ve onun vekilleri, Asya'da Çin ve Kuzey Kore gibi çeşitli zorluklar ABD'nin kaynaklarını zorluyor.

Bir seferde tek bir savaşı yürütmek üzere tasarlanmış bir orduya sahip bir süper güç, birbiriyle bağlantılı çok sayıda tehdidin olduğu bir dünyada her zaman risk altındadır. Ancak ezici bir yenilgi tehlikesi en çok Batı Pasifik'te yoğunlaşmaktadır.

Pekin, Tayvan'a saldırmak veya Batı Pasifik'i yeniden düzenlemek için gerekli güçleri oluşturuyor ve planları prova ediyor.

Amerika'nınkine eşdeğer, hatta belki de onu aşacak bir nükleer silah cephanesi oluşturmak için yarışıyor. Bu arada, Xi Jinping hükümeti gıda, yakıt ve diğer kaynakları stokluyor. Yani açıkca büyük bir savaşa hazırlanıyor.

Bir ABD-Çin savaşı, zincirleme ekonomik yıkıma neden olacak ve nükleer tırmanışın ciddi risklerini beraberinde getirecektir. Ve Amerika kaybederse ki bu gerçek bir olasılık, ABD merkezli düzene verilen zarar çok derin olacaktır.

Amerika'nın Hint-Pasifik'teki ittifakları parçalanabilir ve yıpranan ABD ordusu, dünyanın diğer bölgelerinde düzeni sağlamak için mücadele etmek zorunda kalabilir.

Amerikan askeri harcamaları GSYİH'nın %3,5'inin altında ve bu, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en düşük seviyelerde. Daha da kötüsü ABD'deki darboğaz ve borçlar nedeniyle bu bütçe gelecek yıl daha da düşebilir.

Mühimmat ve füze savunma stoklarının düşük olduğu ve Orta Doğu'daki son çatışmalarla tükendiği bildiriliyor.

Can çekişen gemi inşa endüstrisi ve durgun, kırılgan sanayi tabanı ile Amerika, savaşın ilk aşamasında kaybettiği varlıkları yenilemek için mücadele edecek. Savaş alanında kayıplarını telafi edemeyen bir ülke, büyük güçler arasında yaşanan zorlu bir savaşı kazanamaz.

Xi Jinping dahil kimse, Çin'in henüz test edilmemiş ordusunun tam olarak ne kadar yetenekli olduğunu bilmiyor. Ancak Pasifik'teki askeri denge değiştikçe, düzeni bozacak bir felaketin tehlikesi artıyor.

ABD tüm kuralları çiğniyor

Temel kuralları sürekli olarak ihlal edildiğinde veya göz ardı edildiğinde hiçbir düzen sistemi gelişemez. Soğuk Savaş'ın sonlarında Sovyetler Birliği'nin Doğu Avrupa'ya sosyalist rejimleri dayatmayacağı anlaşıldığında, bu bölgede kurduğu bölgesel düzen çöktü.

ABD düzeni, ortak alanların özgürlüğünden nükleer silahların yayılmasının önlenmesine, insan haklarının korunmasından komşunun topraklarının çalınmasının yasaklanmasına kadar önemli normlara sahiptir.

Eyaletler arası savaşların ve toprak işgalinin artan sıklığı, saldırganlığın önlenmesine yönelik kısıtlamaların zayıfladığını gösteriyor. Bu arada, yurt içinde demokratik normlara karşı ikircikli bir tutum sergileyen ABD yönetimi, yurt dışında temel normları savunma konusunda belirsiz bir pozisyon aldı.

Trump'ın İran'ın nükleer tesislerini vurarak nükleer silahların yayılmasını önleme rejimini güçlendirdiği söylenebilir. Husi milislerine karşı Joe Biden'dan daha sert bir tavır sergiledi.

Trump, Ukrayna'yı desteklemenin bir yolunu bulursa, Biden'ın güç kullanarak toprak edinmeyi yasaklayan öncülüğünü de sürdürecektir. Ne yazık ki Trump, ABD'nin yurtdışındaki demokrasi ve insan hakları desteğini zayıflatmanın ötesinde, aynı hayati normu da sorgulayan davranışlarda bulunmuştur.

Başkan, Panama Kanalı'nı ele geçirmeyi, Kanada'yı ilhak etmeyi ve Grönland'ı sakinlerinin iradesine aykırı olarak ele geçirmeyi düşünmüştür. ABD'nin topraklarını genişletmek için ekonomik baskı veya askeri güç kullanabileceğini söylemiştir.

Toprak genişletmeye karşı norm, çökmesi durumunda dünyayı önceki çağların çirkin kaosuna geri döndürebileceği için çok temeldir. Amerika bu ilkeyi altüst ederse, kendi düzeninin çöküşüne ortak olacaktır.

Bilinen dünya düzeninin sonu

Eski ABD başkanlarından Bill Clinton, birçok insanın İngiltere'ye karşı bahis yaparak para kaybettiğini söylerdi. Aynı şey şu anda Amerikan merkezli dünya düzeni için de geçerli hale geldi.

Çok sayıda çatışma noktası olsa da bu düzen, Batı Pasifik'te keskin ve kanlı bir çatışmayla son bulabilir.

Ya da kuralların sürekli aşınmasının sonucu olarak ortaya çıkan, önemsizliğe doğru üzücü bir kayma ile son bulabilir.

Tarih bize, düzenlerin çöküşünün birçok yolu olduğunu öğretti ve şu anki durum, Amerika'nın bunların hepsini aynı anda yaşayabileceğini gösteriyor.