Brüksel merkezli düşünce kuruluşlarından Center for Strategic and International Studies'de, İsrail ve ABD'nin İran ile gerçekleştirdiği 12 günlük savaşın bölgese etkilerinin ve bu savaşın Rusya ve İran arasında dinamikleri nasıl etkilediğinin değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

Rusya'nın Ukrayna'ya tam ölçekli işgalinin, Rusya ile İran arasında savunma işbirliğinin yeni bir döneme geçmesine neden olduğu belirtilen analizde, ancak bu yeni çerçevenin özellikle İsrail-İran savaşı sırasındaki sekteye uğradığı belirtildi.

Analizde ayrıca; iki ülkenin bundan sonraki olası ortaklıklarına ve ikili ilişkilerine dair değerlendirmelere yer verildi.

İşte Center for Strategic and International Studies'de yayınlanan analiz:

Moskova, İran tarihinin en ciddi krizlerinden birinde Tahran'a retorik destekten öteye geçmedi ve Rusya'nın söylemleri “krize arabuluculuk” yapma yaklaşımı konusunda bile tereddütler içeriyordu.

Aksine, Moskova İran ile olan ortaklığını Orta Doğu'daki uzun vadeli çıkarlarıyla dengelemeye çalışıyor ve görünen o ki bu süreçte çıkarlar galip geliyor.

Rusya'nın Ukrayna'ya tam ölçekli işgali, Rusya ile İran arasında savunma işbirliğinin yeni bir dönemine yol açmış ve Moskova'nın Tahran'a birçok düşmanına karşı yardım etme olasılığını artırmıştır.

Tahran, insansız hava sistemleri, top mermileri ve birkaç yüz adet Fateh-110 kısa menzilli balistik füze dahil olmak üzere Rusya'ya önemli yardımlar sağlamıştır. İran ayrıca Rusya'nın savaş alanında kullanılmak üzere binlerce İHA üretebilecek geniş bir İHA fabrikası kurmasına da yardımcı oldu.

Karşılığında Rusya, İran'a Yak-130 pilot eğitim uçağı, Mi-28 saldırı helikopteri, İran'ın uzay ve füze programlarına yardım ve iç gözetim teknolojisi sağladı.

İran ve Rusya'nın 20 yıllık stratejik ortaklık anlaşması imzalamasıyla, ilişkiler 2025'in başlarında yeni bir aşamaya girmiş gibi görünüyor.

Anlaşma, savunma işbirliğinin artırılmasını vaat ediyordu ve her iki ülkenin “tek taraflı zorlayıcı önlemlerin uygulanmasına karşı koymayı” taahhüt eden bir madde içeriyordu.

Ancak Rus yetkililer, anlaşmanın askeri bir ittifak oluşturmadığını ve İran'a bir saldırı olması durumunda Rusya'nın İran'a askeri yardım sağlamakla yükümlü olmadığını vurgulamaya özen gösterdi.

Bu yükümlülük eksikliği, Haziran ayında İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik saldırıları sırasında ve sonrasında açıkça ortaya çıktı.

Reuters, İranlı kaynaklara atıfta bulunarak Tahran'ın çatışma sırasında Moskova'dan somut yardım istediğini bildirdi, ancak hem Rus hem de İranlı yetkililer bu iddiayı yalanladı.

Kremlin, “insani yardım” sağlamaya hazır olduğunu ve İran'a hava savunmasının iyileştirilmesi konusunda işbirliği teklifinde bulunduğunu, ancak “büyük ilgi” görmediğini vurguladı. Aksine, Rusya'nın İran'a desteği esas olarak retorik düzeyde kaldı.

Bu retoriğin analizi, İran'ın Rusya'nın Orta Doğu hakkındaki düşüncelerinde Tahran'daki yetkililerin umduğu kadar merkezi bir rol oynamadığını gösteriyor. Rusya'nın Orta Doğu'daki istikrarı korumak, bölgesel aktörlerle olumlu ilişkiler sürdürmek, ABD'nin anlatılarını itibarsızlaştırmak ve prestijini artırmak gibi çıkarları bazen İran'ın çıkarlarıyla örtüşse de, Moskova'nın İran ile dostluğunun “sınırsız” türden olmadığını gösteriyor.

Rusya'nın ABD saldırılarına verdiği yanıtların ana teması bölgesel istikrar çağrısıydı. Rus açıklamaları sürekli olarak tırmanmanın tehlikelerine ve Moskova'nın diplomatik sürece geri dönme arzusuna atıfta bulundu.

Rusya ayrıca, Orta Doğu çatışmasını, ABD'nin uluslararası hukuk ve insan hakları konusundaki retorik iddialarını zayıflatmak için kullanmak konusunda uzun süredir ilgi duyuyor. Rusya'nın birçok açıklaması, ABD'nin saldırganlığa karşı olduğu iddialarını zayıflatmak için ayarlanmış gibi görünüyordu.

Rus medyası, İran'a karşı savaşta saldırgan taraf olarak ABD'yi gösterdi. Rusya Ulusal Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Alexander Venediktov, ABD'nin saldırılarını kınayarak, “saldırıların BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyesi olan bir ülke tarafından gerçekleştirilmiş olması özellikle endişe verici” dedi ve İsrail'in saldırılarını “sebepsiz” olarak nitelendirdi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı, İran'ın nükleer silahların yayılmasını önleme yükümlülüklerini ihlal ettiğini ilan eden 12 Haziran tarihli Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararını, “Batı kampının siyasi hesaplaşmalarını çözmek için küresel nükleer silahların yayılmasını önleme rejimini manipüle etme girişimlerinin” sonucu olarak nitelendirdi.

Elbette Rusya'nın İran'a desteğini sınırlamak için başka nedenleri de vardır. Ukrayna'daki savaş, Rusya'nın askeri kapasitesine büyük yük bindirmiş ve İran'a gönderebileceği gerçekçi miktarı azaltmıştır.

Ayrıca Kremlin, Trump yönetiminin Rusya'nın çıkarlarına hizmet eden Kiev'e ABD desteğini daha da azaltma eğiliminde olduğu bir dönemde, Başkan Trump ile çatışmaları en aza indirmenin faydalarını görebilir.

Rusya'nın İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik saldırılarına verdiği tepki, Rusya'nın Orta Doğu'da istikrar, çeşitli bölgesel aktörlerle iyi ilişkiler, ABD'yi itibarsızlaştırma fırsatları ve büyük güç rolünü oynama becerisi gibi geleneksel isteklerini vurgulamıştır.

Bu çıkarlar, Rusya ile İran arasındaki işbirliğinin sınırlarını belirlemektedir ve ABD, Tahran'ın bu sınırları son dönemde deneyimlemesinden kaynaklanan gerilimleri memnuniyetle karşılamaktadır.