Lahey merkezli düşünce kuruluşlarından Commonspace'de geçtiğimiz Cuma günü patlak veren ve karşılıklı saldırılarla devam eden İran-İsrail savaşındaki sahadaki durumun ve sürecin olası geleceğinin değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

İsrail'in, İran'ın nükleer ve füze kapasitesini giderek geliştirdiği bahanesi ile başlattığı savaşta, geride kalan üç gün içerisindeki gelişmeler ışığında tarafların zaaflarına değinilen analizde, “savaş durdurulabilir mi?” sorusuna da yanıt arandı.

Analizde ayrıca, savaşın uzamasına dair senaryonun hayata geçmesi durumunda, tarafların “yarım zaferle” yetinmek zorunda kalabileceğine dair öngörülere yer verildi.

İşte Commonspace'de yayınlanan analiz:

İran ve İsrail arasında yaşanan savaşa, her iki taraf da yirmi yıldır hazırlanıyordu. Savaş uzun zamandır beklenen ancak defalarca ertelenen bir savaştı ve nihayetinde patlak verdi.

İran ve İsrail tarafları, 7 Ekim 2023'e kadar doğrudan çatışmayı önlemeyi başarmış ve kendilerini vekalet savaşlarıyla sınırlamışlardı.

İsrail'e göre İran, nükleer ve füze kapasitesini giderek geliştiriyor ve bu da İsrail'in “caydırıcılık doktrinini” geçersiz kılıyor.

İsrail'in ilk Başbakanı David Ben-Gurion İsrail'in caydırıcılık kavramı ile ilgili;

“Uzun bir savaş bizim için bir seçenek değildir; caydırıcılık bizim gerçek silahımızdır. Düşmanlarımızı savaşmayı düşünmekten bile korkutmalıyız, sadece savaşı kazanmakla yetinmemeliyiz.”

tanımlamasını yapmıştı.

İsrail güvenlik uzmanlarına göre bu caydırıcılık tanımı, İsrail'in askeri politikasının temel taşı olmaya devam ediyor ve bu nedenle İsrail, İran'ı tehdit edici yeteneklerinden mahrum bırakmaya çalışıyor.

Şunu kabul etmek gerekiyor ki; örnek olarak Hizbullah lideri Hassan Nasrallah, İsrail'e birkaç roket fırlattığında kendisinin ve grubunun büyük bir kısmının yok edileceğini asla hayal etmemişti.

Sadece birkaç gün süren çatışmalarda bile görünen o ki İran'ın kayıpları çok büyük. İranlılar resmi kayıtlara göre 20'den fazla üst düzey komutanını kaybetti ve nükleer ve füze tesisleri büyük hasar gördü.

Diğer taraftan İsrail de kan kaybediyor.

İsrail'in üçüncü büyük şehri Hayfa, İran'ın füze saldırıları nedeniyle 1948 savaşından bu yana görülmemiş büyük bir yıkıma uğradı. Hatta “efsane” olarak adlandırılan Demir Kubbe, hem nüfus hem de toprak açısından küçük bir ülkeye tam koruma sağlayamadı.

Bu çatışma, zafer ve yenilginin nasıl tanımlandığı açısından önceki savaşlardan farklıdır.

İsraillilerin artık ağır insan kayıplarını göze almaya hazır olması gerekiyor. Geçmişte, sadece beş kişi öldürülse bile İsrail'de hükümetler düşerdi.

Ancak şimdiye kadar İsrail, Gazze savaşında 400'den fazla askerini kaybederken İran saldırılarında da geçen 3 gün içerisinde en 15 vatandaşını kaybetti.

Her iki taraf da diğerini sivilleri hedef alarak kırmızı çizgiyi aştığı için suçluyor. Bu da, çoğu füzenin kasıtlı olarak şehirleri hedef aldığı İran-Irak Savaşı'nda olduğu gibi, savaşın genişletilmesini meşrulaştırmak için zemin hazırlıyor gibi görünüyor.

İsrail Savunma Bakanı, İran'ın İsrail şehirlerine saldırıları devam ederse “Tahran yanacak” uyarısında bulunurken, bu uyarı savaşın geleceğine dair net bir mesaj veriyor.

Savaş kısa sürede durdurulabilir mi?

İsrailli kaynaklar, İran'ın savunma sistemlerini, füzelerini ve komuta merkezlerini ortadan kaldırarak büyük başarı elde ettiklerini söylüyorlar, ancak özellikle nükleer tüm tesisler yok edilmediği için İran'ın stratejik yetenekleri hala devam ediyor.

Gelinen noktada; karşılıklı kayıplar ve ABD'nin askeri olarak denkleme girmediği bir ortamda, her iki taraf da savaşı durdurmak ve nükleer müzakerelere dönmek için yarı zaferle yetinmek zorunda kalabilir.