• “NWA 16788” adlı göktaşı 5,3 milyon dolara satıldı.
• 24,5 kilogramlık taş, bilinen en büyük Mars meteoru.
• Bazı bilim insanları bu tür örneklerin müzelerde sergilenmesi gerektiğini savunuyor.
• Referans bir örnek Çin’deki bir gözlemevinde koruma altında bulunuyor.

New York’taki Sotheby’s müzayede evinde düzenlenen açık artırmada, “NWA 16788” adı verilen ve Mars’tan geldiği tespit edilen devasa bir göktaşı 5,3 milyon dolara satıldı. Satışı yapılan taş, Dünya’da bugüne kadar keşfedilen en büyük Mars kökenli meteorit olma unvanını taşıyor.

24,5 kilogram ağırlığındaki bu örnek, tipik olarak gram ya da birkaç santimetrelik parçalar halinde bulunan Mars taşlarının çok üzerinde bir büyüklüğe sahip. Sotheby’s’e göre bu meteorit, şimdiye kadar keşfedilen ikinci en büyük Mars taşından yüzde 70 daha büyük.

2023’te Nijer çölünde keşfedildi

Meteorit, Kasım 2023’te Nijer’in ıssız Agadez bölgesinde bulundu. Uzayda geçirdiği yolculuk ve atmosferden geçişi sırasında yüzeyinde cam benzeri bir kabuk oluşan taşın, Mars yüzeyine çarpan bir asteroidin etkisiyle koparak Dünya’ya ulaştığı değerlendiriliyor. Bilimsel analizler, taşın bazı bölümlerinin bu çarpışma sırasında cama dönüştüğünü ortaya koydu.

Sotheby’s Bilim ve Doğa Tarihi Başkan Yardımcısı Cassandra Hatton, bu taşı “bugüne kadar Dünya’da bulunan en büyük ve en değerli Mars örneği” olarak nitelendirdi. Hatton, taşın kırmızımsı rengi ve etkileyici boyutuyla eşsiz bir gök cismi olduğunu belirtti.

Bilim mi koleksiyonculuk mu?

Taşın rekor fiyata özel bir alıcıya satılması, bilim insanları arasında da tartışma yarattı. Edinburgh Üniversitesi’nden paleontolog Prof. Steve Brusatte, bu tür keşiflerin özel koleksiyonlarda kaybolmasının bilim adına kayıp olduğunu savundu.

Brusatte, “Bu taşın bir zenginin kasasında kaybolması büyük kayıp olur. Müzede olmalı, hem bilimsel araştırmalara hem de halkın erişimine açık kalmalı” dedi.

Buna karşın Leicester Üniversitesi’nden gezegen bilimci Julia Cartwright, taşların koleksiyoncular tarafından bulunmasının bilimsel verilere de katkı sağladığını söyledi.

Cartwright, “Araştırmacılarla koleksiyoncular arasında simbiyotik bir ilişki var. Piyasası olmasa bu taşlar da bulunmazdı” dedi. Ayrıca, bu taşın referans bir örneğinin Çin’deki Purple Mountain Gözlemevi’nde korunduğunu ve bilimsel erişimin tamamen kaybolmadığını belirtti.

Mars taşlarına ilgi artıyor

Bu satış, Mars’tan gelen göktaşlarına duyulan ilginin küresel ölçekte arttığını da gösteriyor. 2021 yılında, içinde Mars atmosferi hapsolmuş bir meteorit 200 bin dolara alıcı bulmuştu. O taş için ön tahmini değer yalnızca 30 ila 50 bin dolar arasındaydı.

NWA 16788’in yeni sahibinin kimliği bilinmiyor. Ancak uzmanlara göre bu taş hâlâ çok değerli bilimsel bilgiler barındırıyor ve yeni sahibinin bu potansiyeli değerlendirme konusunda istekli olabileceği düşünülüyor.