Haber Özeti:

• Çin, küresel nadir toprak elementi üretiminin yüzde 70’ini, işlenmesinin yüzde 90’ını elinde tutuyor.
• Asya ülkesi, bu gücünü ABD’ye karşı stratejik bir koz olarak kullanıyor.
• İhracat kısıtlamaları, Washington’ın savunma, teknoloji ve tedarik zinciri güvenliğini tehdit ediyor.

ABD ile Çin arasındaki süregelen ticaret gerilimi, kritik bir alana daha sıçradı: nadir toprak elementleri (NTE).

Yüksek teknoloji ve savunma sanayisinde hayati öneme sahip bu materyaller, Çin'in üretim ve işleme konusundaki baskın konumuyla ticaret savaşında önemli bir koz haline geldi.

Asya ülkesi, küresel NTE üretiminin neredeyse 70’ini elinde tutuyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın ilave gümrük vergilerine karşılık olarak, samaryum, gadolinyum, terbiyum, disprosyum, lütesyum, skandiyum ve itriyumun ihracatına kısıtlama getirdiler.

Nadir toprak elementleri hayati önemde

Bu elementler, savunmadan uzaya, enerjiden radar sistemlerine kadar birçok kritik alanda kullanılıyor.

NTE'ler, modern teknoloji için hayati öneme sahip 17 elementten oluşuyor. Kullanım alanları şu şekilde:

• Savunma: Füze sistemleri, savaş uçakları (F-35 gibi), nükleer denizaltılar, radar sistemleri.
• Elektronik: Akıllı telefonlar, bilgisayar çipleri, LCD ekranlar.
• Yenilenebilir Enerji: Elektrikli araçlar, rüzgar türbinleri.
• Otomotiv: Yüksek performanslı motorlar.
• Sağlık: MR cihazları, medikal görüntüleme ekipmanları.
• Diğer: Lazerler, yarı iletkenler, süper iletkenler, uzay aracı bileşenleri.

ABD'nin askeri üstünlüğü tehlikede

Örnek vermek gerekirse; disprosyum, F-35 savaş uçaklarının elektrik motorlarının ısıya dayanıklı hale getirilmesinde kullanılıyor. İtriyum, jet motorları ve yüksek frekanslı radar sistemleri için kritik önemde.

Chatham House tarafından yayınlanan bir makalede, Çin'in NTE ihracatına getirdiği kısıtlamaların Washington'ın askeri üstünlüğünü tehdit ettiğine dikkat çekiliyor.

Pekin'in ABD'nin nadir topraklara erişimini engellemesinin, Beyaz Saray’ın uzun vadeli stratejik hedeflerini riske attığı belirtiliyor.

Çin hakimiyeti

Çin, nadir toprak elementlerinin tedarik zincirinde büyük bir avantaja sahip. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, Çin küresel nadir toprak madenciliğinin yüzde 61’ini gerçekleştiriyor. İşleme aşamasında yüzde 92’lik bir payla açık ara önde.

Küresel ölçekte nadir toprak elementlerinin çıkarımında yaklaşık yüzde 70, işlenmesinde ise yüzde 90 oranında hakimiyet kurmuş durumda. Bu üstünlük, Çin’e bu kritik madenlerin tedarikini ve fiyatlarını belirlemede önemli bir güç kazandırıyor.

Dikkat çeken bağımlılık

ABD, nadir toprak elementleri konusunda büyük ölçüde Çin’e bağımlı. 2020 ile 2023 yılları arasında ABD’nin nadir toprak bileşenleri ve metallerindeki ithalatının yüzde 70’i Çin’den geldi.

Yalnızca 2018 yılında, ABD 160 milyon dolarlık NTE ithal etti. Bu, 2017’ye göre yaklaşık yüzde 17’lik bir artışı ifade ediyor.

Çin’in ihracat kısıtlamaları, ABD’nin teknoloji, savunma ve tedarik zinciri için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Zira ABD, ihtiyaç duyduğu yüksek teknolojili cihazları üretmek için gerekli materyalleri üretme kapasitesine sahip değil. 

Çin’in kısıtlamaları özellikle daha nadir, işlenmesi zor ve daha değerli olan “ağır” nadir toprak elementlerine odaklanıyor. Bu durum, ABD'nin stratejik bağımlılığını daha da derinleştiriyor.