Rekor bütçeye rağmen

Polonya, Rus tehdidine karşı savunma kapasitesini artırmak için tarihinin en yüksek savunma bütçesini ayırsa da, üretim altyapısında yaşanan sorunlar ve özel sektörün dışlanması nedeniyle yeniden silahlanma sürecinde ciddi zorluklar yaşıyor.

Merkezi Polonya’daki Niewiadów mühimmat fabrikası, Sovyetler’e karşı verilen 1920 savaşından bu yana ülkenin savunma tarihinde önemli bir yere sahip. Ancak bugün, terk edilmiş test alanları ve harabe binalarla dolu 80 hektarlık arazisinde üretim kapasitesi oldukça sınırlı. Fabrika yöneticileri, kendilerinin ve benzeri küçük üreticilerin Polonya’nın devlet silah sanayi devi PGZ tarafından sistematik olarak dışlandığını söylüyor.

Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz, selefi PiS hükümetini eleştirerek “Polonya savunma sanayiini geliştirmediler,” dedi. Kamysz’in açıklamaları, ülkenin yerli üretim kapasitesine yönelik acil reform ihtiyacını vurguluyor.

Yerli şirketler

PGZ, yaklaşık 50 üreticiyi bünyesinde barındıran büyük bir devlet holdingi. Ancak bugüne kadar mühimmat, bot, kask gibi temel ihtiyaçları dahi karşılamada yetersiz kaldığı yönünde eleştiriler alıyor. Holdingin başkanı Krzysztof Trofiniak, yalnızca bir yıl görevde kaldıktan sonra geçtiğimiz ay istifa etti. Bu, 2013’teki kuruluşundan bu yana görevden ayrılan 10. PGZ başkanı oldu.

Buna rağmen bazı olumlu gelişmeler de yaşanıyor. PGZ geçen ay ABD’li bir tedarikçiye 18 bin ton TNT ihraç etmek üzere 310 milyon dolarlık bir sözleşme imzaladı. Ayrıca Polonya merkezli WB Group ile Güney Koreli Hanwha, daha önce satın alınan Chunmoo sistemleri için ülkede roket üretimi yapmak üzere ortaklık kurdu. İngiliz Babcock firması da PGZ ile Polonya’da fırkateyn üretimine yönelik iş birliğini genişletti.

Yerli olarak üretilen sistemler

PGZ’nin geliştirdiği Krab obüsleri Ukrayna’da aktif olarak kullanılırken, geçtiğimiz ay Polonya ordusuna 111 adet Borsuk zırhlı muharebe aracı teslim edildi. AB Savunma Komiseri Andrius Kubilius, “Kendi savunmanızı büyütürken yerli alım yapmanız doğru bir örnek,” açıklamasında bulundu.

Mühimmat stoku yetersiz

Ancak sektör uzmanlarına göre PGZ’nin başarısız mühimmat üretim kapasitesi, bu başarıların gölgesinde kalıyor. Ulusal Güvenlik Bürosu Başkanı Dariusz Łukowski, Polonya’nın mevcut mühimmat stokuyla yalnızca bir ila iki hafta savaşabileceğini söyledi.

Niewiadów’un müdürü Dariusz Szlafka, PGZ’deyken mühimmatın “homeopatik miktarlarda” üretildiğini belirterek, “155 mm top mermisi üretimini konuşmaktan bıktım, yapmak için ayrıldım,” dedi.

Şirket, iflas ettikten sonra 2019’da özel savunma firması Works11 tarafından satın alındı. Ancak Works11’in kurucusu Michał Lubiński, önceki hükümet döneminde hakkında yürütülen rüşvet soruşturmasının siyasi amaçlı olduğunu savunarak şirketi kız kardeşine devretti. Lubiński, PGZ’nin, özel sektör projelerine finansman sağlanmasını engelleyerek Niewiadów’un büyümesini yavaşlattığını söylüyor.

Polonya’daki özel savunma sektörünün zorluklarını anlatan avukat Jarosław Kruk da, bir müşterisinin Almanya, Belçika ve Hollanda’ya radar parçası sattığını ancak Polonya ordusundan sipariş alamadığını belirtti. Kruk, “Polonya ordusu yalnızca devlet şirketlerinin ihtiyaçlarını karşılayabileceğine inanıyor,” dedi.

Tusk hükümeti, askeri teçhizat bütçesinin yüzde 50’sinin yerli üretime ayrılmasını hedefliyor. Ancak danışman Rafał Brzoska’ya göre bu hedefe ulaşmak için özel sektörün önünün açılması şart: “Polonya’da özel sektör hiçbir şey üretmedi. ABD’de F-35 dahil her şey özel şirketler tarafından yapılıyor.”

Öte yandan Varşova, Trump’ın Rusya’ya yönelik yumuşama sinyallerini endişeyle izlerken, ABD’den silah alımlarına da devam ediyor. Son bir ayda Polonya, Patriot hava savunma sistemlerinin güçlendirilmesi için 2 milyar dolarlık ve havadan havaya füzeler için 1.3 milyar dolarlık anlaşma yaptı.

Avukat Kruk, “Siyasetçiler kamuya ‘her şeyi yerli yapacağız’ diyor ama Washington’dan özel telefon gelince ABD ile imzayı atıyorlar,” dedi. “Amerikalıları ve ordularını seviyoruz ama bu gidişle onlara bağımlı kalacağız.”