• 10 Temmuz 1921'de başlayan muharebelerde sayıca ve teçhizatça üstün olan Yunan ordusu, Afyon, Kütahya ve Eskişehir'i işgal etti.
• Mustafa Kemal Paşa, kuşatılma tehlikesi altındaki Türk ordusunun imha olmasını önlemek amacıyla Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilme emrini verdi.
• Bu yenilginin ardından Meclis, 5 Ağustos 1921'de tüm yetkileriyle birlikte Başkomutanlık görevini Mustafa Kemal Paşa'ya devretti.
• Başkomutan olan Mustafa Kemal, Tekâlif-i Milliye emirlerini yayınlayarak milleti topyekün bir savaşa hazırladı.

Yunan ordusu üç koldan taarruza geçti

Önceki İnönü Muharebelerinden sonra güçlerini artıran Yunan ordusu, 10 Temmuz 1921'de Türk ordusunu imha etmek amacıyla üç ana koldan saldırıya geçti. Hedefleri Afyon, Kütahya ve Eskişehir gibi stratejik öneme sahip şehirleri ele geçirmek ve Ankara Hükûmeti'ne son darbeyi vurmaktı.

Sayı ve teçhizat bakımından üstün olan Yunan kuvvetleri, Türk savunmasının zayıf olduğu güney kanadından kuşatma harekâtına başladı. Türk kuvvetleri ise İsmet Paşa komutasındaki Batı Cephesi'nde savunma pozisyonu almıştı.

Ordu imha olmasın diye Sakarya'nın doğusuna çekildi

Yunan taarruzu kısa sürede sonuç verdi ve 13 Temmuz'da Afyon, 17 Temmuz'da ise Kütahya düştü. Muharebelerin şiddetiyle Türk birlikleri ağır zayiat verdi ve 4. Tümen komutanı Yarbay Mehmet Nâzım Bey, 15 Temmuz'da şehit oldu.

Cepheye gelen Mustafa Kemal Paşa, ordunun kuşatılıp yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu gördü. Bunun üzerine, Türk ordusunu kurtarmak için tarihi bir karar vererek birliklerin Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmesi emrini verdi. Atatürk, Nutuk'ta bu kararın nedenini, Yunan ordusunu "hareket üslerinden uzaklaşacak ve yeniden menzil hatları tesisine mecbur olacak" şekilde yıpratmak ve kendi ordusuna toparlanma fırsatı vermek olarak açıkladı.

Mustafa Kemal Paşa Başkomutan olarak ordunun başına geçti

Ordunun geri çekilmesi ve Kütahya ile Eskişehir gibi önemli şehirlerin kaybedilmesi, Ankara'daki Meclis'te büyük bir moral bozukluğuna ve sert tartışmalara yol açtı. "Ordu nereye gidiyor?" seslerinin yükseldiği bu kritik ortamda, milletvekillerinin büyük bir kısmı tek çözümün Mustafa Kemal Paşa'nın ordunun başına geçmesi olduğu konusunda birleşti.

Mustafa Kemal, 4 Ağustos'taki gizli oturumda görevi tek bir şartla kabul edeceğini bildirdi: "Türkiye Büyük Millet Meclisinin haiz olduğu salâhiyeti, filen istimal etmek." Yani, Meclis'in tüm yetkilerini fiilen kullanmak istiyordu. 5 Ağustos 1921'de yapılan oylama sonucunda Başkomutanlık Kanunu kabul edildi ve Mustafa Kemal Paşa, yasama ve yürütme yetkilerini de üstlenerek ordunun başına geçti.

Başkomutan olarak ilk işi, orduyu ve milleti topyekün savaşa hazırlamak oldu. Bu amaçla 7-8 Ağustos 1921'de, halkın elindeki kaynakların orduya aktarılmasını sağlayan Tekâlif-i Milliye (Milli Yükümlülükler) emirlerini yayınladı. Böylece Kütahya-Eskişehir'deki yenilgi, Sakarya Meydan Muharebesi'ndeki zafere giden yolun başlangıcı oldu.