Brüksel merkezli düşünce kuruluşlarından The European Conservative'de, ABD ve Rusya arasında Riyad'da devam eden “Ukrayna'da barış görüşmelerinin” arka planında yaşanan bir başka mücadelerinin ayrıntılarının yer aldığı bir analiz yayınlandı.

Ukrayna'daki savaşın, Avrupa'da egemenlik ve güvenlik için verilen bir mücadelenin ötesine geçtiği belirtilen analizde, ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere gibi ülkeler arasında bir nadir toprak elementleri ve kritik mineraller mücadelesine dönüştüğü tespiti yapıldı.

Analizde ayrıca; bu mücadelenin Ukrayna'nın yeniden yapılanmasını ve ekonomik geleceğini şekillendirebilecek bir potansiyele sahip olduğuna dikkat çekildi.

İşte The European Conservative'de yayınlanan analiz:

Ukrayna'daki savaş sadece Avrupa'da egemenlik ve güvenlik için verilen bir mücadele değil, aynı zamanda derin ekonomik ve teknolojik sonuçları olan bir çatışmadır.

Uluslararası desteğin ve diplomatik gerilimlerin ardında giderek daha fazla ön plana çıkan stratejik bir savaş yaşanıyor. Ukrayna topraklarının altında gömülü nadir toprak elementleri ve diğer kritik mineraller işte bu savaşın nedeni olarak öne çıkıyor.

Ukrayna, Avrupa'daki en büyük kritik mineral rezervlerinden birine sahip.

Ülke, Avrupa Birliği'nin ekonomisi için gerekli gördüğü 34 elementten 22'sine sahip ve bunlar arasında lityum, titanyum, grafit ve neodimyum ve erbiyum gibi nadir toprak elementleri yer alıyor.

Bunlar bilmeyenler için yabancı isimler olabilir ancak elektrikli araç bataryaları, rüzgar türbinlerinde kullanılan mıknatıslar, elektronik cihazlar ve savunma teknolojisi ekipmanlarının üretimi için hayati önem taşıyor.

Bu yatakların çoğu savaştan doğrudan etkilenen Luhansk, Donetsk, Zaporizhzhia ve Kherson gibi bölgelerde yer alıyor ve bu bölgeler, Ukrayna'nın maden rezervlerinin yaklaşık %53'üne sahip.

Moskova'nın bu bölgeler üzerindeki kontrolü uzun süre boyunca, Kiev'in bu kaynaklardan faydalanma kabiliyetini engelledi, yabancı yatırım çekme ve yerel madencilik sektörünü geliştirme kapasitesini sınırladı.

Ukrayna'nın lityum-iyon pillerde kullanılan bir metal olan doğal grafit yatakları, dünya rezervlerinin %6'sını temsil etmektedir. Pillerde kullanılmasının yanı sıra grafit, nükleer reaktörlerden basit kurşun kalemlere kadar çeşitli uygulamalarda kullanılmaktadır.

Ülke ayrıca, küresel toplamın %1 ila %2'si arasında olduğu tahmin edilen ve yaklaşık 500.000 metrik ton olduğu teyit edilen önemli lityum rezervlerine sahiptir. Bu mineral pil, seramik ve cam üretimi için gereklidir ve Ukrayna'yı Avrupa'da bu kaynağın kilit tedarikçisi olarak konumlandırmaktadır.

Ayrıca Ukrayna, dünya toplamının %1'ini temsil eden kıtadaki en büyük titanyum rezervine sahiptir.

Ukrayna Jeoloji Araştırmaları'na göre ülke, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği'nin metalik titanyum ihtiyacını 25 yıl boyunca karşılayabilir.

Ukrayna'nın nükleer enerji üretimi için vazgeçilmez olan uranyum yatakları, küresel rezervlerin %2 ve %4'ünü oluşturmaktadır.

Tüm bunların yanı sıra Ukrayna, ekranlarda ve aydınlatma sistemlerinde kullanılan lantan ve seryum gibi nadir toprak elementleri; rüzgar türbinleri ve elektrikli araç bataryaları için gerekli olan neodimyum ve nükleer enerjiden lazer üretimine kadar çeşitli uygulamalarda kullanılan erbiyum ve itriyum gibi elementler açısından da önemli yataklara sahiptir.

Donbas bölgesi de metaller açısından en zengin bölgedir ve Ukrayna'nın ağır sanayisinin çoğuna ev sahipliği yapmaktadır. Tarihsel olarak, ülkenin GSYH'sine en önemli katkıyı yapan sektör olmuştur.

Çin de “payını” istiyor

Ukrayna'nın madenlerine olan ilgi savaşın ötesine uzanıyor. Bu malzemelere erişim, 'yeşil' enerjiye geçiş sürecindeki dünyada temiz teknolojilerin üretimi için hayati önem taşıyor.

Çin, küresel pazarın %70'ini kontrol ederek nadir toprak üretimi ve rafinasyonuna hakimdir. Batılı ülkeler için bu malzemelerin tedarikini çeşitlendirmek stratejik bir önceliktir.

Özellikle Amerika Birleşik Devletleri, nadir toprak tedarik zincirlerinde Çin'e olan bağımlılığını azaltma çabalarını hızlandırdı.

Sadece tek bir operasyonel madeni olan ve önemli bir rafine kapasitesi bulunmayan Washington, Ukrayna'da bu kilit sektördeki bağımsızlığını güçlendirmek için bir fırsat görüyor. Bu da Trump yönetiminin bu kaynaklardan faydalanmak için Kiev'le bir anlaşma yapma konusundaki yoğun ilgisini açıklıyor.

Trump yönetimi, 28 Şubat'ta Devlet Başkanı Zelenskiy'nin Beyaz Saray ziyareti sırasında imzalanmış olsaydı Ukrayna'nın yakın tarihindeki en önemli yabancı yatırımlardan biri olacak bir işbirliği anlaşmasıyla Ukrayna'nın maden piyasasındaki konumunu sağlamlaştırmaya çalıştı.

Sızdırılan belgelere göre anlaşma, Ukrayna'nın kritik mineraller, petrol ve gaz da dahil olmak üzere doğal kaynaklarının işletilmesinden elde edilen gelirlerin %50'sine katkıda bulunacağı ortak bir fon oluşturulmasını öngörüyordu. Buna karşılık ABD de bu fonları Ukrayna'daki altyapı ve yeniden inşa projelerine yatırmayı taahhüt ediyordu.

Ancak Zelenskiy, Washington'un 500 milyar dolarlık potansiyel gelir talebini de içeren ilk koşullarını reddetti.

Ukrayna Devlet Başkanı, güvenlik garantileri almadan Ukraynalıların gelecek nesillerini böyle bir anlaşmaya bağlayamayacağını belirtti.İki lider arasındaki gerginlik televizyonda yayınlanan görüşme sırasında Trump'ın Zelenskiy'i “elini abartmakla” suçlaması ve ABD desteğini almaya devam etmek için önerilen şartları kabul etmesini talep etmesiyle belirginleşti.

Fransa ve İngiltere: Kendi çıkarları olan aktörler

Amerika Birleşik Devletleri kendisini Ukrayna'nın madencilik sektöründe lider yatırımcı olarak konumlandırmaya çalışırken, Fransa ve İngiltere de hamleler yapmaya çalışıyor.

Fransızlar, teknoloji ve savunma sanayileri için kritik malzemelerin tedarikini güvence altına almak amacıyla Kiev ile ikili anlaşmalar yapmaya çalışıyor. Fransa 2024'ten bu yana Ukrayna ile madencilik işbirliği anlaşmaları müzakere ediyor ve her iki tarafın da bu kaynaklara erişimi tekeline almak istemesi halinde ABD'nin çıkarlarıyla çatışabilir.

Öte yandan İngiltere, Rusya'ya karşı savaşında Ukrayna'nın sadık bir müttefiki olmuştur ve önemli doğrudan yatırımlar gerektirmeden kritik madenlere erişimi güvence altına almak için bu ilişkiden yararlanabilir.

Londra, Avrupa'nın bu sektörde Çin'e olan bağımlılığına ilişkin endişelerini dile getiriyor ve küresel tedarik zincirini çeşitlendirmek için Ukrayna ile uzun vadeli bir işbirliği stratejisini tercih edebilir.

Ukrayna'nın kritik mineralleri ve nadir toprak elementleri ekonomik bir varlık ve ülkenin jeopolitik oyununda önemli bir kart ve savaş devam ederken bu kaynaklara erişim Ukrayna'nın yeniden yapılanmasını ve ekonomik geleceğini şekillendirebilir. 

Ancak Amerika Birleşik Devletleri, Fransa ve İngiltere arasındaki rekabet, her ülke pastadan kendi payına düşen dilimi güvence altına almaya çalıştıkça başka bir karmaşıklık katmanı daha ekliyor.

Önümüzdeki aylar, Ukrayna'nın müzakere pozisyonunu güçlendirmek için bu kaynaklardan yararlanıp yararlanamayacağını ya da bu kaynaklardan yararlanma koşullarını dış güçlerin mi dikte edeceğini belirleyecek.