• Mustafa Kemal Paşa, İstanbul Hükümeti tarafından görevinden alınmasına karşılık, aynı anda hem resmi görevinden hem de askerlikten istifa ettiğini duyurdu.
• İstifasıyla birlikte rütbe ve nişanlarını bırakan Paşa, mücadelesine sivil bir "ferd-i mücahit" olarak devam edeceğini ilan etti.
• Bu gelişme, Erzurum Kongresi hazırlıkları sürerken yaşandı ve Milli Mücadele'nin liderliğinin İstanbul'dan Anadolu'ya geçtiğini simgeledi.
• Karar, Anadolu'da büyük bir coşkuyla karşılanırken, İstanbul Hükümeti Mustafa Kemal hakkında tutuklama emri çıkardı.

Mondros Mütarekesi sonrası Anadolu'nun işgaline karşı ulusal bir direniş örgütlemek üzere 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkan Mustafa Kemal Paşa, Havza ve Amasya'da yürüttüğü faaliyetlerle milli bilinci harekete geçirdi. Bu durum, hem işgalci İtilaf Devletleri'ni hem de onların baskısı altındaki İstanbul Hükümeti'ni rahatsız etti.

İngilizlerin, "Anadolu'daki karışıklıkların başı" olarak gördükleri Mustafa Kemal'in derhal İstanbul'a geri çağrılması yönündeki baskıları, Saray üzerinde etkili oldu. Harbiye Nazırlığı, 8 Haziran 1919'da Paşa'yı İstanbul'a çağırdı ancak Mustafa Kemal, oyalama taktiği güderek bu emre uymadı ve milli mücadele hazırlıklarını sürdürdü.

Tarihi telgraf: "Artık milletin sinesindeyim"

İstanbul Hükümeti ile Mustafa Kemal Paşa arasındaki gerilim, Temmuz başında doruğa ulaştı. Saray'ın geri dönmesi yönündeki ısrarlı ve tehditkar telgraflarına direnen Mustafa Kemal, 8-9 Temmuz 1919 gecesi İstanbul Hükümeti tarafından görevinden azledildiğini öğrendi.

Bu karara karşı Paşa'nın yanıtı ise gecikmedi. Aynı gece Harbiye Nezareti'ne ve Padişah'a çektiği telgraflarla görevinden ve askerlik mesleğinden istifa ettiğini bildirdi. Mustafa Kemal, Erzurum'dan yolladığı tarihi telgrafta şu ifadelere yer verdi: "Bundan sonra milli ve kutsal gayemiz için her türlü fedakarlıkla çalışmak üzere sine-i millette (milletin bağrında) bir ferd-i mücahit (savaşçı kişi) suretiyle bulunmakta olduğumu tamimen arz ve ilan eylerim."

Sivil liderlikten başkomutanlığa giden yol

İstifa kararı, Mustafa Kemal'in rütbe ve yetkilerinden arınarak tamamen milletin gücüne dayanan bir yola girdiğini gösteriyordu. "Sine-i millete dönüş" olarak tarihe geçen bu olay, Erzurum Kongresi öncesinde yaşanması açısından kritik bir öneme sahipti.

Artık sivil bir lider olan Mustafa Kemal, Kazım Karabekir gibi komutanların "Ben ve kolordum emrinizdeyiz Paşam" diyerek bağlılıklarını bildirmesiyle Anadolu'da daha da güçlendi. Bu istifa, O'nun 5 Ağustos 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Başkomutanlık görevine getirilene kadar sürecek olan sivil mücadelesinin başlangıcı oldu ve Kurtuluş Savaşı'nın kaderini değiştirdi.